"Chủ tịch Hồ Chí Minh còn mãi trong tim tôi"

Thời điểm 1957 rất quan trọng trong lịch sử hiện đại Hungary: Một năm sau cuộc chính biến đau thương 1956, Đảng và Chính phủ Hungary thời ấy phải hết sức nỗ lực để hàn gắn những vết thương lòng, mở rộng dân chủ trong nội bộ Đảng và trong xã hội; đồng thời tiến hành công cuộc hòa giải dân tộc ở phạm vi rộng.

Trong bối cảnh ấy, chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Chí Minh - lãnh tụ một đất nước vừa giành được hòa bình trong cuộc kháng chiến trường kỳ đầy gian nan, thử thách đã phải đối mặt với cảnh chia cắt, phân ly - đã để lại nhiều dư âm đẹp trong lòng giới lãnh đạo và người dân nước bạn, đặt nền móng cho mối quan hệ hữu nghị đa dạng, luôn phát triển và đã trở thành truyền thống giữa hai nước Việt Nam - Hungary.

Bác Hồ thăm Hungary năm 1957

Nhà quay phim An Như Sơn nhớ lại: "Bác Hồ rất giản dị, đi đến đâu cũng được Nhân dân chào đón nồng nhiệt. Với anh em quay phim, chụp ảnh, Bác rất quan tâm và tạo mọi điều kiện tốt nhất để họ hoàn thành nhiệm vụ. Mỗi tối sau ngày làm việc, ngoài các buổi họp rút kinh nghiệm hoạt động của đoàn, Bác thường hỏi nhóm phóng viên có ý kiến gì không. Thời đó tôi còn trẻ, rất sợ góp ý với lãnh đạo nhưng tôi cũng mạnh dạn nói với Bác: Bác đi nhanh quá, tụi cháu khó quay phim và chụp hình. Những ngày tiếp theo, Bác đi chậm lại và anh em ghi được nhiều hình ảnh tốt hơn. Tôi không bao giờ quên chuyến đi lịch sử này".

Ông Kovacs kể tiếp: "Tôi đã hỏi Chủ tịch Hồ Chí Minh là ông quan tâm đến điều gì nhất khi quyết định thăm nhà trẻ thay vì nhà máy công nghiệp? Hồ Chí Minh nói: Tôi quan tâm đến thế hệ trẻ, vì đây chính là những cánh tay đắc lực nhất, giúp cho Nhà nước xây dựng, kiến thiết đất nước giàu mạnh. Từ ngày ấy đến nay, tôi luôn nghĩ về Người và ghi chép lại cảm nghĩ của mình trong hồi ký này".

Trang hồi ký viết về Hồ Chí Minh

Hồ Balaton nổi tiếng nhất Hungary - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đi thuyền, trò chuyện và cùng ăn trưa với những nhà lãnh đạo Hungary năm 1957. "Bỏ qua mọi thứ lễ nghĩa nhưng vẫn khiến người khác phải kính trọng, con người ít lời, thông tuệ ấy có một tính cách rất lôi cuốn... Và ngày hôm đó đã đi vào tâm trí tôi như một trong những kỷ niệm thật đẹp của đời tôi" - những dòng chữ trên đã được ông Kovacs Lajos viết trong quyển hồi ký của mình.

Ông là kỹ sư, một cây bút nghiệp dư của tờ "báo tường" tại Nhà máy liên hợp bóng đèn Egyesult IzzoGyar - nơi nổi tiếng, là niềm tự hào của công nghiệp điện tử Hungary một thuở. Kỷ niệm sâu đậm trong dịp gặp gỡ với Bác Hồ đã khiến ông rất có thiện cảm và yêu mến đất nước, con người Việt Nam ngay cả khi ông chuyển sang làm việc và định cư tại CHLB Đức.

Nhà quay phim - NSND Phan Trọng Quỳ

Nhà làm phim, NSƯT An Như Sơn

Ông Kovacs Lajos - kỹ sư điện tử người Hungary

Tháng 3/2017, chúng tôi gặp nhà quay phim và đạo diễn An Như Sơn (bút danh Thép Hồng). Ông là người quay phim Bác Hồ trong chuyến công du của Bác đến các nước XHCN anh em, trong đó có Cộng hòa Hungary. Cùng đi với ông còn có nhà quay phim Phan Trọng Quỳ. Ông đã kể lại những gì đáng nhớ trong chuyến đi này: "Bác Hồ luôn quan tâm đến anh em quay phim, chụp ảnh. Bác không chỉ là nhà lãnh đạo mà còn là người bạn, người đồng nghiệp".

Tiếp chúng tôi tại nhà riêng, ông Kovacs (89 tuổi) sống với vợ tại Cộng hòa liên bang Đức luôn nhắc về kỷ niệm không phai khi gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thủ đô Budapest năm 1957. Ông trao cho chúng tôi quyển hồi ký, trong đó chương viết về Bác Hồ là đậm nét nhất. Có lẽ ông là người Hungary còn nhớ nhiều câu chuyện về Hồ Chí Minh - Người lãnh đạo cao cấp của Việt Nam lần đầu tiên đến thăm Hungary, Người đặt nền móng vững chắc cho tình hữu nghị Việt Nam - Hungary.

Bác Hồ thăm Nhà máy làm bóng đèn điện tử lớn nhất Hungary thời đó

Thời gian cứ lặng lẽ trôi. Nhiều người nay đã không còn, nhà quay phim Phan Trọng Quỳ qua đời năm 1981; đạo diễn An Như Sơn mất năm 2017 (thọ 86 tuổi), còn hình ảnh mà chúng tôi ghi lại được của kỹ sư Kovacs Lajos là hình ảnh cuối cùng của một người Hungary luôn ngưỡng mộ lãnh tụ của Nhân dân Việt Nam. Bởi sau khi chúng tôi gặp và làm phim về ông tại Cộng hòa liên bang Đức và khi về Việt Nam, chúng tôi nhận được tin không vui: ông bị bệnh ung thư giai đoạn cuối và mất năm 2023, thọ 95 tuổi.

Nhưng điều an ủi họ - những chứng nhân của một giai đoạn lịch sử, dù có là người Việt hay không, bằng tấm lòng chân thành của mình, bằng cách này hay cách khác đã lưu giữ được hình ảnh vô giá về vị lãnh tụ mà họ yêu kính. Những hình ảnh ấy sẽ tồn tại mãi mãi, bất chấp quy luật khắc nghiệt của thời gian.