Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, ngày 21/8, Quốc hội nghe Tờ trình và báo cáo thẩm tra về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị.
Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ, việc xây dựng cơ chế, chính sách nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, Nghị quyết số 21-NQ/TW về quản lý, khai thác hiệu quả không gian lấn biển như một nguồn lực phát triển mới và Kết luận số 18-KL/TW về khơi thông, giải phóng nguồn lực cho tăng trưởng. Đồng thời, thực hiện ý kiến của Bộ Chính trị tại Văn bản số 4136-CV/VPTW ngày 03/8/2026 về rà soát cơ chế chung áp dụng cho các dự án đô thị lấn biển.
Về thực tiễn, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, nhiều quốc gia đã lấn biển, xây dựng đảo nhân tạo để khắc phục giới hạn về quỹ đất. Các dự án này đều có quy mô đặc biệt lớn và được điều chỉnh bằng khuôn khổ pháp lý riêng, ổn định. Việt Nam có hơn 3.260 km bờ biển; 21 tỉnh, thành phố có biển; quỹ đất ven biển tại các đô thị lớn ngày càng hạn hẹp.
Quang cảnh hội trường
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, dự án lấn biển khác cơ bản so với lấn biển thông thường, có 03 đặc thù pháp luật hiện hành chưa xử lý gồm: đất chưa hình thành khi lập quy hoạch; quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài; cần khối lượng vật liệu san lấp lớn. Do đó, cơ chế đề xuất chỉ điều chỉnh việc hình thành khu đô thị lấn biển cách bờ, không điều chỉnh hoạt động lấn biển nói chung.
Về quá trình xây dựng và ý kiến tiếp thu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Hồ sơ đã được Bộ Tư pháp thẩm định, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội khi thảo luận tổ về dự án Luật Phát triển đô thị, ý kiến của các cơ quan, bộ, ngành trung ương và địa phương có biển. Tiếp thu các ý kiến, dự thảo đã thu hẹp đáng kể, lược bỏ toàn bộ chính sách về: tài chính, thuế, nhà ở, xuất nhập cảnh, hải quan, miễn thị thực và quy định từ bỏ quyền khởi kiện. Dự thảo cũng không quy định khác Luật Đất đai và Luật Địa chất, Khoáng sản; không miễn, giảm thủ tục về môi trường.
“Việc sớm ban hành cơ chế, chính sách này có ý nghĩa quan trọng nhằm tạo khuôn khổ pháp lý ổn định để hình thành các cực tăng trưởng mới gắn với biển, huy động hiệu quả nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước; đồng thời bảo đảm quản lý chặt chẽ tài nguyên biển, bảo vệ môi trường, quốc phòng và an ninh” - Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình tóm tắt về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự thảo Luật Phát triển đô thị
Báo cáo tóm tắt ý kiến thẩm tra sau đó, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự thảo Luật Phát triển đô thị nhằm mở rộng không gian phát triển, khai thác tiềm năng kinh tế biển và huy động nguồn lực ngoài ngân sách.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, nội dung Chính phủ đề xuất thực chất là cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, chưa hình thành đầy đủ cơ chế quản lý, vận hành đối với một loại hình đô thị mới, có yêu cầu đặc thù về quản trị đô thị. Vì vậy, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo xác định rõ mục đích tích hợp các cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển vào dự thảo Luật. Nếu mục đích chỉ hướng đến việc quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho dự án xây dựng khu đô thị lấn biển thì phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 của dự thảo Luật hiện nay đã đủ để bao quát nội dung Chính phủ đề nghị bổ sung. Do đó, đề nghị cân nhắc phương án diễn đạt nội dung tích hợp vào Điều 1 cho phù hợp, tránh việc hiểu nhầm khu đô thị lấn biển là một đơn vị hành chính hoặc một cấp chính quyền.
Bên cạnh đó, đề nghị xác định rõ có áp dụng chính sách này đối với các dự án lấn biển có quy mô, tính chất tương tự tại các địa phương khác hay không; đánh giá đầy đủ tác động về năng lực, nguồn lực bảo đảm, tác động môi trường, hệ sinh thái biển, quốc phòng, an ninh, đối ngoại khi áp dụng cơ chế chính sách này.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, các quy định về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển nhằm thể chế hóa các chủ trương, chỉ đạo của Đảng về quản lý, khai thác hiệu quả không gian lấn biển; xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh cơ bản đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan.
Đoàn ĐBQH TP.Hồ Chí Minh tại hội trường
Do đây là các cơ chế, chính sách đặc thù nên có một số nội dung khác với quy định của luật hiện hành. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ các quy định, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về đất đai, biển và hải đảo; bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, chủ quyền, an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường, hệ sinh thái biển và thực hiện các cam kết quốc tế. Đề nghị chỉ quy định trong Luật này những nội dung thật sự đặc thù, cần thiết, không quy định lại những nội dung pháp luật chuyên ngành đã điều chỉnh hoặc đang được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung; đồng thời rà soát kỹ các quy định dự kiến tích hợp vào dự thảo Luật với các quy định hiện nay để bảo đảm tính thống nhất nội tại của dự thảo Luật.
Đồng thời, cần rà soát kỹ từng chính sách về phạm vi, đối tượng, tiêu chí dự án, nhà đầu tư chiến lược, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, điều kiện chuyển nhượng dự án, thời hạn hoạt động, các đặc thù về quy hoạch, khai thác khoáng sản san lấp, ưu đãi đối với nhà đầu tư, các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, về môi trường và cơ chế quản lý, kiểm soát để bảo đảm tính hợp lý và khả thi.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy các cơ chế, chính sách tập trung nhiều vào ưu đãi, hỗ trợ và thu hút đầu tư, trong khi cơ chế bảo đảm quản lý, vận hành và kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời dự án chưa được quy định đầy đủ. Do đó, đề nghị cân nhắc bổ sung các quy định này; đồng thời nghiên cứu kỹ tích hợp các cơ chế, chính sách trong dự thảo luật một cách hợp lý. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để đại biểu Quốc hội có cơ sở xem xét, quyết định.