Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, sáng 4/8, sau khi làm việc tại Hội trường, Quốc hội thảo luận tại Tổ về: Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật về quân sự, quốc phòng và Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Tìm hiểu pháp luật phải trở thành nhu cầu tự thân của mỗi người dân
Cho ý kiến tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh về Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là dự án luật có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật.
“Điều quan trọng là phải làm sao để hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật không còn mang tính hình thức, không chỉ lặp lại những nội dung cũ, mà thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn Hiến pháp và pháp luật”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ của Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh
Qua thảo luận, Chủ tịch Quốc hội ghi nhận các đại biểu đã phát biểu thẳng thắn, trách nhiệm, làm rõ những kết quả đạt được cũng như những hạn chế, bất cập trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Theo Chủ tịch Quốc hội, yêu cầu trước hết là phải xác định đúng vị trí, vai trò của công tác này. Mọi công dân đều phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Tuy nhiên, người dân phải hiểu Hiến pháp, hiểu pháp luật thì mới có thể thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình.
Thời gian qua, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã được quan tâm triển khai từ Trung ương đến địa phương, trong đó có việc thành lập các hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở các quy định mà không thực sự quan tâm tổ chức thực hiện thì pháp luật vẫn khó đến được với người dân.
Dẫn kinh nghiệm của một số nước phát triển, Chủ tịch Quốc hội cho biết, tại Singapore, người dân chủ động theo dõi các phiên họp của Quốc hội trên truyền hình và nền tảng số để biết những đạo luật đang được xem xét, ban hành có liên quan như thế nào đến cuộc sống, công việc và hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình.
Điều này cho thấy, tìm hiểu pháp luật phải từng bước trở thành nhu cầu tự thân của mỗi người dân, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động từ cơ quan nhà nước.
Nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội cho rằng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không thể chỉ dừng lại ở việc số hóa văn bản và đăng tải lên các cổng thông tin điện tử mà phải hướng tới sự tương tác đa chiều.
“Dự thảo luật cần nghiên cứu quy định rõ việc xây dựng hệ sinh thái số quốc gia về phổ biến, giáo dục pháp luật. Trong hệ sinh thái này, cần xác định cụ thể nghĩa vụ của các cơ quan trong xây dựng, chuẩn hóa và cung cấp dữ liệu pháp luật mở, có cấu trúc, có thể tích hợp vào các công cụ số, hệ thống trí tuệ nhân tạo và trợ lý pháp lý tự động”, Chủ tịch Quốc hội đề nghị.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại thảo luận Tổ
Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, Dự thảo cần bổ sung cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết pháp luật, đo lường khả năng tiếp nhận và thực thi pháp luật của người dân trên môi trường số. Trên cơ sở đó, các cơ quan có thể kịp thời điều chỉnh nội dung và phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật.
Đồng thời, nghiên cứu bổ sung các tiêu chí cụ thể theo vùng, miền, độ tuổi, lĩnh vực hoạt động và sinh kế. Người dân làm nghề gì, sinh sống tại địa bàn nào thì cần được ưu tiên tiếp cận những quy định pháp luật tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích, đời sống và sinh kế của họ.
Bên cạnh đội ngũ tuyên truyền viên, cần phát huy mạnh mẽ vai trò của luật sư, các thiết chế văn hóa ở cơ sở, già làng, trưởng bản, người có uy tín, các dòng họ và mô hình tự quản trong cộng đồng.
Có cơ chế thực chất để huy động nguồn lực xã hội
Về xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải xây dựng cơ chế khuyến khích thực chất, tránh quy định chung chung. Dự thảo cần cụ thể hóa các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, tài chính, tín dụng, tiếp cận đất đai và các điều kiện cần thiết khác đối với tổ chức, doanh nghiệp tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật. “Muốn huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội thì chính sách phải đủ hấp dẫn, minh bạch và khả thi”, Chủ tịch Quốc hội nói.
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh phát biểu tại Tổ 2
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh phải chuyển mạnh từ truyền đạt lý thuyết sang giáo dục trực quan, trải nghiệm và hình thành hành vi. Phổ biến, giáo dục pháp luật cho học sinh là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội, trong đó gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng.
Nhấn mạnh ý nghĩa của việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, Chủ tịch Quốc hội cho rằng lần sửa đổi này phải tạo ra một cuộc đổi mới mạnh mẽ về phương thức tổ chức thực hiện, thay vì chỉ chỉnh sửa câu chữ, điều chỉnh kỹ thuật hoặc bổ sung thêm trách nhiệm của các cơ quan.
Theo Chủ tịch Quốc hội, cần chuyển từ tư duy quản lý, ban phát thông tin sang tư duy phục vụ, hỗ trợ người dân; qua đó giúp mỗi người nâng cao năng lực sử dụng pháp luật để tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Nếu công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai tốt, các luật và nghị quyết do Quốc hội ban hành mới thực sự đi vào cuộc sống, đến được với người dân, doanh nghiệp và các đối tượng chịu sự tác động.