Quyền được sống trong hòa bình trên đất nước Chile

Viva Hồ Chí Minh

Giữa năm 1971, đoàn công tác gồm 21 thanh niên, sinh viên cả miền Bắc và miền Nam tập trung tại thủ đô Hà Nội để chuẩn bị cho chuyến đi về tận khu vực Châu Mỹ La-tinh dự Hội nghị Quốc tế Thanh niên và Sinh viên đoàn kết với Nhân dân, thanh niên, sinh viên Đông Dương. Cái tên quốc gia mà nhiều người cứ nhắc đi nhắc lại, đó là Chile. Năm 1970, bác sĩ Allende, người theo chủ nghĩa Marx, thắng cử, trở thành Tổng thống Chile, tiến hành dẫn dắt đất nước đi theo con đường xã hội chủ nghĩa. Ngày 25/3/1971, Chile chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Anh Vũ Quang - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên Lao động Hồ Chí Minh - trong buổi gặp đầu tiên đã quán triệt rằng đoàn sẽ đặt chân tới nhiều quốc gia, gồm cả Cuba và Chile. Tổng thống Chile là người ủng hộ phong trào đấu tranh của Nhân dân các nước Đông Dương. Tuy nhiên đây là quốc gia có nhiều đảng phái, vì vậy tình hình hết sức phức tạp, mọi người phải tuân thủ các quy định, thậm chí khi đi vệ sinh cũng phải thành tốp và có người hỗ trợ, đề phòng bị bắt cóc.

Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Ngô Thanh Trang kể lại kỷ niệm đi Mỹ La-tinh năm 1971 có mang theo lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam. Ảnh: LÊ VĂN CHƯƠNG

Thanh niên Ngô Thanh Trang rất thần tượng Chủ tịch Cuba là Fidel Castro, tuy nhiên khi nghe giới thiệu về bác sĩ Allende thì cậu mong mỏi sẽ đến ngày lên đường sang Chile. Tất cả các thành viên bắt đầu được học về ngoại giao, cách trả lời phỏng vấn, học hỏi về phong tục của từng quốc gia, cách kể chuyện đánh trận ở Quảng Ngãi, Quảng Nam, Đà Nẵng. Ngoài các thành viên của phía Việt Nam còn có thanh niên Lào.

Nữ văn công đi theo đoàn có chị Tường Vy, quê Quảng Nam. Những bài hát chị chuẩn bị có bài "Cô gái vót chông". Phía Chile đáp lại là bài "Quyền được sống trong hòa bình" (El derecho de vivir en paz) do nhạc sĩ Victor Jara sáng tác.

Hội nghị Quốc tế Thanh niên và Sinh viên đoàn kết với Nhân dân, thanh niên, sinh viên Đông Dương khai mạc vào cuối tháng 8/1971. Chương trình có diễu hành trên đường phố thủ đô Santiago và giương cao nhiều khẩu hiệu đoàn kết. Chị Phan Minh Hiền (quê Quảng Nam), Trưởng đoàn Miền Nam, mang lá cờ 2 màu xanh, đỏ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam.

Đoàn Việt Nam vừa xuống sân bay Chile, không khí náo nhiệt ngoài sức tưởng tượng. Thanh niên Chile hô vang "Viva Việt Nam! Viva Hồ Chí Minh!". Thanh niên Chile khiêng thanh niên Việt Nam tung hứng lên trời, cứ như vậy từ nhà chờ sân bay tới tận điểm trung chuyển.

Thời đó tại Chile, bài hát ca ngợi Chủ tịch Hồ Chí Minh được nhạc sĩ Victor Jara phát hành và trở thành bài hát trong buổi giao lưu: "Nhà thơ Hồ Chí Minh/ Đưa quyền sống hòa bình từ Việt Nam ra toàn nhân loại/ Không một khẩu đại bác nào có thể xóa được quyền sống hòa bình". Hai năm sau sự kiện này, nhạc sĩ Victor Jara bị bắn chết bằng nhiều phát đạn. Năm 2013, hai thủ phạm là cựu trung úy quân đội Pedro Barrientos Núnez và Hugo Sánchez Marmonti mới bị đưa ra xét xử.

Anh Ngô Thanh Trang đứng cạnh ông Gravit Taino - Phó Chủ tịch Hội Thanh niên, Sinh viên giữ vai trò Trưởng đoàn Bắc Mỹ tại thủ đô Santiago (ảnh tư liệu)

Allende muôn năm!

Máy bay Ilyushin Il-18 của Liên Xô (cũ) chở đoàn sang Mỹ La-tinh và hành trình có lúc gặp sự cố. Đó là khi đang bay thì phi hành đoàn thông báo máy bay đã dừng 2 động cơ, nhưng vẫn còn 2 động cơ hoạt động. Khi chiếc máy bay đáp xuống sân bay, mọi người được sơ tán khẩn cấp. Sau hơn 1 tiếng đồng hồ, tất cả được thông báo trở lại và tiếp tục hành trình. Khi tiếng nổ ầm ầm của động cơ dứt, phi công tiếp tục thông báo mọi người sơ tán khỏi máy bay để sửa chữa lần 2.

Đoàn tiếp tục hành trình rời Chile. Hội nghị Quốc tế Thanh niên và Sinh viên đoàn kết với Nhân dân, thanh niên, sinh viên Đông Dương khai mạc trong hội trường rộng có sức chứa hàng ngàn người. Khi Tổng thống Chile là bác sĩ Allende bước vào, lập tức hàng ngàn người đứng lên vỗ tay kéo dài và không ai có thể đứng lên làm nhạc trưởng yêu cầu tất cả dừng lại để Tổng thống Allende phát biểu. Cả ngàn thanh niên, sinh viên cứ đứng mà vỗ tay cùng với tiếng hô to "Solidaridad con Indochina (Đoàn kết với Đông Dương), Viet Nam vencerá (Việt Nam nhất định thắng)". Sự ồn ào, tiếng hô vang kéo dài tới 20 phút mới lắng xuống để Tổng thống Allende phát biểu.

Tổng thống Allende mặc áo khoác màu xám, mái tóc bạc, nụ cười hiền hòa. Ông lau những giọt nước mắt xúc động và phát biểu khoảng 40 phút. Ông nhắc tới Việt Nam giành được độc lập từ tháng 8/1945 và có những thuận lợi riêng; còn Chile thì vô cùng khó khăn vì tình hình xã hội chưa ổn định, trong khi lại là quốc gia dân chủ, đa đảng, nhiều ý kiến khác biệt. Ông còn nói về sự gian khổ và hiểm nguy của những người theo chủ nghĩa Marx... Tổng thống chúc Nhân dân Đông Dương và Việt Nam giành được độc lập, tự do.

Thanh niên Ngô Thanh Trang được bố trí ngồi ở hàng ghế đại biểu để đại diện cho thanh niên Miền Nam phát biểu, nhớ tới lời dặn của anh Vũ Quang, chỉ chúc thanh niên và Nhân dân Chile phát triển bền vững, chứ không được chúc bạn tiến lên xã hội chủ nghĩa vì điều đó sẽ khiến các nước thù địch chú ý, bao vây, cấm vận.

"Con tôi yêu hòa bình"

Chiếc máy bay Ilyushin Il-18 của Liên Xô có 4 động cơ chở đoàn Thanh niên, sinh viên Đông Dương hạ cánh ở thủ đô Santiago 2 tuần, sau đó tiếp tục cất cánh và đi qua tổng cộng 11 quốc gia. Có nước đoàn chỉ dừng lại vài tiếng đồng hồ chờ tiếp nhiên liệu rồi lại lên đường. Thanh niên, sinh viên ở rất nhiều quốc gia nhiệt tình chào đón đoàn. Có một tặng phẩm của đoàn Việt Nam mà ai cũng thích được tặng, đó là những chiếc lược được gò từ xác máy bay Mỹ.

Câu hỏi mà thanh niên, sinh viên các nước đặt ra nhiều nhất và nhờ đoàn Việt Nam nói thêm nhiều hơn, đó là tại sao một nước nghèo và lạc hậu lại dám đương đầu với đế quốc Mỹ hùng mạnh, đánh thắng cả thực dân Pháp?...

Câu hỏi này thường được chuyển cho những người lính trẻ ở Quảng Nam, Quảng Ngãi trả lời và thanh niên Ngô Thanh Trang còn kể thêm chuyện "Mỹ cõng" khiến ai cũng ồ lên. Đó là lính Mỹ khoác áo mưa, tiến quân vào một làng quê và đi 10, rút ra 10, nhưng thực tế là trên lưng cõng theo 10 lính khác nên việc rút khỏi làng chỉ là nghi binh, vì còn 10 tên lính khác đang ẩn nấp, mai phục. Nếu Quân giải phóng tưởng lính Mỹ rút hết và bật nắp hầm chui lên sẽ bị dính đạn AR15, M16.

Có lần Đoàn thanh niên, sinh viên Đông Dương tham gia diễu hành trên đường phố thì một phụ nữ khoảng 70 tuổi chạy tới nắm tay các thanh niên Việt Nam và nhờ phiên dịch nói hộ rằng: "Con trai tôi đang ở Việt Nam do bị bắt quân dịch. Cậu ấy không phải là lính đi xâm lược, mà là người yêu chuộng hòa bình, không phải người lính nào sang Việt Nam cũng đều có mục đích đi gây chiến".