Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, sáng 20/4, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày Tờ trình về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm chế định luật sư công. Bộ trưởng cho biết, việc ban hành Nghị quyết là yêu cầu khách quan, cấp thiết, xuất phát từ cả cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.
Nâng cao năng lực bảo vệ lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân
Về cơ sở chính trị, chủ trương phát triển hoạt động luật sư, tư vấn pháp luật và hoàn thiện các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án đã được Đảng xác định trong các văn kiện Đại hội XIII, XIV. Định hướng này nhằm phát triển mạnh thị trường dịch vụ pháp lý, nâng cao năng lực bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm chế định luật sư công. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)
Nghị quyết số 27-NQ/TW và Nghị quyết số 66-NQ/TW tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, trong đó đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu hình thành chế định luật sư công. Đặc biệt, tại Kết luận số 23-KL/TW ngày 7/4/2026, Bộ Chính trị đã chính thức thông qua chủ trương thí điểm chế định này tại một số bộ, ngành và địa phương từ ngày 1/10/2026 đến 30/9/2028, đồng thời yêu cầu khẩn trương thể chế hóa để triển khai.
Về cơ sở thực tiễn, nhu cầu hình thành đội ngũ luật sư công xuất phát từ nhiều bất cập trong khu vực nhà nước. Số lượng án hành chính tăng nhanh, tính chất ngày càng phức tạp nhưng hiệu quả giải quyết còn hạn chế; nhiều cơ quan gặp khó khăn trong tham gia tố tụng, chuẩn bị hồ sơ.
Trong xử lý các dự án kinh tế-xã hội và giao dịch quốc tế, còn tồn đọng nhiều dự án vướng mắc pháp lý, tiềm ẩn rủi ro; các tranh chấp đầu tư, thương mại quốc tế ngày càng phức tạp. Bên cạnh đó, tình trạng khiếu nại, tố cáo kéo dài, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai, tạo áp lực lớn lên bộ máy hành chính. Thực tiễn cũng cho thấy có trường hợp thiếu sự tham gia kịp thời của luật sư, làm giảm hiệu quả bảo vệ lợi ích Nhà nước.
Việc ban hành Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý để thí điểm chế định luật sư công, qua đó nâng cao năng lực quản trị pháp lý, hiệu quả thực thi pháp luật và đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp.
Dự thảo Nghị quyết gồm 12 điều, quy định toàn diện về thí điểm chế định luật sư công, bao gồm nguyên tắc hoạt động, tiêu chuẩn, quyền và nghĩa vụ, quy trình, chế độ, chính sách.
Theo đó, thí điểm được triển khai tại 8 bộ và 10 địa phương. Luật sư công phải đáp ứng tiêu chuẩn của cán bộ, công chức và điều kiện hành nghề luật sư, có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn.
Phạm vi công việc bao gồm tư vấn, đại diện, tham gia tố tụng trong nước và quốc tế; tư vấn pháp lý cho dự án; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp và các nhiệm vụ pháp lý khác trong khu vực nhà nước.
Nguồn lực được huy động từ ba nhóm chính: cán bộ pháp lý hiện có đủ điều kiện hành nghề; lực lượng có thể bổ sung sau thời gian tập sự ngắn; và thu hút chuyên gia, luật sư từ khu vực ngoài nhà nước. Việc bố trí theo hình thức kiêm nhiệm, không làm tăng biên chế.
Các đại biểu dự họp tại hội trường. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)
Dự thảo quy định luật sư công vừa thực hiện quyền, nghĩa vụ của luật sư, vừa gắn với trách nhiệm của cán bộ, công chức, đồng thời có cơ chế đặc thù như miễn trừ trách nhiệm khi thực hiện đúng quy định, không vì tư lợi.
Cơ quan nhà nước được chủ động sử dụng, điều động luật sư công; trong trường hợp cần thiết có thể thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài theo cơ chế linh hoạt. Về tài chính, kinh phí thực hiện được bảo đảm từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác, phục vụ đào tạo, vận hành và chi trả chế độ, chính sách.
Thời gian thí điểm từ ngày 1/10/2026 đến 30/9/2028, kèm theo quy định chuyển tiếp đối với các vụ việc đang thực hiện.
Bảo đảm không ảnh hưởng đến chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị
Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan này cơ bản tán thành với dự thảo Nghị quyết, đồng thời đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung.
Cụ thể, cần bổ sung quy định hoặc giao Chính phủ hướng dẫn rõ việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan theo vị trí việc làm gắn với vai trò luật sư công, bảo đảm không ảnh hưởng đến chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị.
Đối với thẩm quyền cấp, cấp lại, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư, Ủy ban tán thành giao Bộ trưởng Bộ Tư pháp thực hiện để bảo đảm thống nhất, song cũng có ý kiến đề xuất phân cấp cho Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh nhằm đẩy mạnh phân quyền.
Về quy trình giải quyết công việc pháp lý, đa số ý kiến đồng ý cho phép cơ quan thí điểm được lựa chọn, ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với tổ chức hành nghề luật sư trong một số trường hợp, nhưng đề nghị bỏ quy định về hình thức lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt do không thuộc phạm vi điều chỉnh.
Đối với chế độ, chính sách, Ủy ban cơ bản nhất trí với chế độ hỗ trợ hằng tháng và bồi dưỡng theo vụ việc, song đề nghị chỉ áp dụng đối với luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan; không áp dụng với người làm việc tại doanh nghiệp nhà nước. Một số ý kiến cũng cho rằng nên chỉ quy định phụ cấp theo vụ việc, đồng thời nghiên cứu thêm chính sách đủ mạnh để thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao.
Về thời gian thí điểm, đa số ý kiến nhất trí với phương án đến ngày 30/9/2028 theo Kết luận của Bộ Chính trị, song cũng có đề xuất kéo dài đến hết năm 2028 hoặc 3-5 năm để có thêm cơ sở đánh giá hiệu quả, tính khả thi trên thực tế.
Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới xác định: Công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; là một trọng tâm của tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Nghị quyết đề ra 7 giải pháp, nhiệm vụ chiến lược, trong đó nhấn mạnh phải đổi mới tư duy, định hướng xây dựng pháp luật theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực phát triển.