"Con người của đổi mới"
Nhà báo Hà Đăng, nguyên Tổng Biên tập Báo Nhân Dân trong những năm đầu thời kỳ Đổi mới, từng nhớ lại một kỷ niệm mang nhiều ý nghĩa. Có lần, đồng chí Trần Trọng Tân trên cương vị Trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương gửi bài viết cho Báo Nhân Dân. Ông Hà Đăng đã chủ động đề nghị hoãn đăng vì nhận thấy thời điểm chưa thật sự phù hợp để trao đổi một số nhận định liên quan đến công cuộc cải tổ ở Liên Xô và Đông Âu lúc bấy giờ. Dù có lúc góc nhìn chưa đồng nhất, nhưng theo nhà báo Hà Đăng, vị Trưởng Ban ấy "không bao giờ áp đặt". Đến khi thực tiễn đưa ra câu trả lời khách quan, cả hai đồng chí lại cùng nhìn nhau cười xòa trong sự thấu hiểu.
Trong bài viết tiễn biệt đăng trên Báo Nhân Dân ngày 6/8/2014, nhà báo Hà Đăng khẳng định: "Vậy là, Trần Trọng Tân trở thành Trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương đầu tiên của Đảng thời kỳ đổi mới". Ông đánh giá: "Ngay từ đầu, anh đã tỏ rõ là con người của đổi mới, nhiệt tình ủng hộ đổi mới". Theo ông, đồng chí Trần Trọng Tân là một trong những "cánh tay nối dài" đắc lực của Tổng Bí thư trên mặt trận báo chí, văn hóa - văn nghệ.
Ông Trần Trọng Tân trong một lần trả lời phỏng vấn báo chí
Cũng theo nhà báo Hà Đăng, trong chỉ đạo và giải quyết công việc, đồng chí Trần Trọng Tân "luôn tỏ rõ là con người trung thực, kiên định và sáng tạo", đặc biệt là "kiên định về nguyên tắc, nhưng không phải là những nguyên tắc cứng nhắc". Tinh thần xuyên suốt của Đại hội VI - nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật - luôn được đồng chí quán triệt sâu sắc. Đối với ông, công tác tư tưởng - lý luận muốn phát huy hiệu quả thì trước hết phải "thu phục được lòng người".
Đồng chí Nguyễn Trọng Xuất, nguyên Chánh Văn phòng Thành ủy TPHCM, người gắn bó với đồng chí Trần Trọng Tân hơn nửa thế kỷ, vẫn nhớ mãi câu nói của ông tại Đại hội VI (năm 1986) - câu nói sau này được đưa vào tác phẩm Góp phần đổi mới công tác lý luận - tư tưởng: "Tinh thần dân chủ đang trở thành sức mạnh thúc đẩy Đổi mới".
Nhà văn, nhà báo Nguyễn Thị Ngọc Hải, nguyên cán bộ Ban Tuyên huấn Thành ủy TPHCM, nhớ lại lời dặn dò của ông về sứ mệnh của người làm công tác Tuyên giáo: "Làm việc này buộc mình phải học, phải luôn nâng cao hiểu biết trên nhiều mặt, phải tu dưỡng về nhân cách, đạo đức, lối sống..." và phải "cố làm sao để nói mà người ta muốn nghe, viết mà người ta muốn đọc, để qua đó mà người ta tin vào Đảng...". Bà kể, các buổi giao ban báo chí thời kỳ đó luôn diễn ra sôi nổi, thẳng thắn; và "Chú Hai Tân luôn bình tĩnh lắng nghe, trân trọng từng ý kiến".
Sự khắt khe, chỉnh chu ấy đã định hình từ những năm tháng hoạt động bí mật trong lòng đô thị. Đồng chí Nguyễn Trọng Xuất kể lại, trong đợt tiến công Mậu Thân 1968, một kỳ của báo "Cờ Giải Phóng" do in gấp nên chưa kịp soát bản vỗ, dẫn đến nhiều lỗi kỹ thuật. Đồng chí Trần Trọng Tân đã thẳng thắn nhắc nhở: "Không nên như thế. Báo chí sở dĩ thuyết phục được quần chúng là ở tính chân thực và chính xác. Kỳ báo này quá nhiều lỗi về nội dung và hình thức, không thể phát hành được".
Ê-kíp đoàn làm phim trong quá trình thực hiện phim tài liệu "Đồng chí Trần Trọng Tân - Giữ trọn lòng son"
"Một nhà lý luận hoạt động thực tiễn"
Đánh giá về tầm vóc tư tưởng của đồng chí, PGS.TS Phan Xuân Biên, Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, nhận định đồng chí Trần Trọng Tân là "một nhà lý luận hoạt động thực tiễn". Trên cương vị Trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, đồng chí là người chịu trách nhiệm chính trong việc chỉ đạo tập hợp, tuyển chọn và biên tập để xuất bản bộ tác phẩm Hồ Chí Minh toàn tập. Trong mọi công trình nghiên cứu của ông, thực tiễn luôn được xem là thước đo khách quan và nghiêm túc nhất.
Đại tá, PGS.TS, nhà văn Nguyễn Thanh Tú cũng dùng cụm từ này để khái quát về ông: "Nguyên tắc bất di bất dịch của đồng chí Tân là am tường thực tế, hiểu sâu lý luận - đó là hai nguồn sống của công tác Tuyên huấn".
Khi đồng chí qua đời, thay mặt tập thể lãnh đạo, cán bộ, đảng viên Ban Tuyên giáo Trung ương, đồng chí Đinh Thế Huynh, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương thời kỳ đó, đã xúc động ghi sổ tang: Đồng chí Trần Trọng Tân là "một đảng viên trung kiên, một cán bộ xuất sắc của Đảng, một nhà tư tưởng lý luận tâm huyết, có nhiều đóng góp lớn cho sự nghiệp Cách mạng của Đảng ta, dân tộc ta; người anh lớn, người Trưởng ban tài năng, trách nhiệm và kính yêu, gần gũi của đội ngũ những người làm công tác tư tưởng, văn hóa, công tác Tuyên giáo của Đảng".
Với những đồng chí từng được ông trực tiếp dìu dắt, hình ảnh người thầy Cách mạng ấy càng thêm sâu đậm. Nhà báo Nguyễn Thị Ngọc Hải chia sẻ, nhiều người từng nghĩ ông "rất nguyên tắc, tính Đảng cao, nghiêm khắc với sai sót" nên có phần e ngại. Nhưng thực tế, ông lại là một người lãnh đạo điềm tĩnh, chân thành và luôn tin tưởng giao trọng trách cho cán bộ trẻ: "Chú giao tôi làm việc thường xuyên với khối tôn giáo và văn nghệ sĩ” - bà nhớ lại.
Tiếng nói thẳng thắn, trách nhiệm đến cuối đời
Những ai từng làm việc với đồng chí Trần Trọng Tân đều trân trọng tinh thần thẳng thắn, xây dựng của ông - một phẩm chất được giữ vững cho đến những năm tháng cuối đời. Tháng 2/2012, ở tuổi 85, khi trả lời phỏng vấn Báo Tuổi Trẻ về Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI về xây dựng Đảng, ông nêu rõ quan điểm: "Tôi cho rằng yếu tố đột phá phải bắt đầu từ Bộ Chính trị, từ Ban Bí thư. Nếu các ủy viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức được cuộc kiểm điểm, tự phê bình và phê bình sâu sắc, thẳng thắn rồi báo cho tận các chi bộ, đảng viên biết, chắc chắn sẽ thúc đẩy các cấp ủy Đảng cấp dưới làm theo, tạo ra một sinh khí mới".
Đoàn công tác do đồng chí Tăng Hữu Phong dẫn đầu, đến thăm, chúc Tết gia đình ông Trần Trọng Tân
Ông cũng nhấn mạnh, thước đo quan trọng nhất để đánh giá cán bộ chính là đạo đức, nhân cách và lối sống thực tế, bởi đó là những điều Nhân dân nhìn thấy rõ nhất. Tuy nhiên, ông lưu ý việc đánh giá phải khách quan, toàn diện, không "vơ đũa cả nắm" và không để các thế lực xấu lợi dụng nhằm xuyên tạc, bôi nhọ uy tín của Đảng.
Sau khi đồng chí qua đời, sự tri ân dành cho ông vẫn luôn được gìn giữ vẹn nguyên. Nhân dịp Tết Nguyên đán 2025, đoàn công tác Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM do đồng chí Tăng Hữu Phong, Phó Trưởng Ban dẫn đầu, đã đến thắp hương tưởng niệm, tri ân những cống hiến to lớn của đồng chí đối với sự nghiệp Cách mạng; đồng thời mong muốn gia đình tiếp tục phát huy truyền thống Cách mạng vẻ vang trong học tập, công tác và đời sống.
Hướng tới kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của đồng chí, Hãng phim Truyền hình TPHCM (TFS) phối hợp với Đài Phát thanh và Truyền hình TPHCM sản xuất bộ phim tài liệu "Đồng chí Trần Trọng Tân - Giữ trọn lòng son". Bộ phim dựa trên cuốn sách của nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải và nguồn tư liệu phỏng vấn quý giá do TFS lưu giữ, cùng sự hỗ trợ thông tin từ hai con trai của đồng chí là Trần Trọng Ninh và Trần Trọng Dũng. Đại diện lãnh đạo TFS chia sẻ, bộ phim là tấm lòng tri ân sâu sắc gửi tới một người chiến sĩ cộng sản đã cống hiến trọn đời cho mặt trận tư tưởng - văn hóa của Đảng, để lại tấm gương sáng ngời cho các thế hệ nối tiếp học tập và noi theo.
Tròn một thế kỷ nhìn lại, những lời tri ân của đồng chí, đồng nghiệp dành cho đồng chí Trần Trọng Tân đều gặp nhau ở một điểm tựa chung: Người làm công tác tư tưởng của Đảng thuyết phục quần chúng trước hết bằng sự chân thực, bằng tinh thần không ngừng học tập và bằng niềm tin tuyệt đối vào Nhân dân. Đó chính là những "hạt giống tư tưởng" mà đồng chí Trần Trọng Tân đã gieo mầm, và hôm nay đang tiếp tục được các thế hệ nối tiếp vun trồng, phát triển.
(CATP) Di sản của một người làm công tác tư tưởng không chỉ nằm trong những cuốn sách hay công trình nghiên cứu, mà còn thể hiện ở phương pháp làm việc và thế hệ cán bộ kế cận mà ông rèn luyện, để lại cho ngành. Bước vào thời kỳ Đổi mới, công tác Tuyên huấn đòi hỏi sự thay đổi đột phá từ chính tư duy: chân thực, dân chủ, lắng nghe và đối thoại. Những nguyên tắc ấy, cùng lớp cán bộ trưởng thành từ thực tiễn, đến nay vẫn là điểm tựa vững chắc cho đội ngũ Tuyên giáo trước những yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.