Sứ mệnh thay đổi khi đối tượng bảo vệ thay đổi
Trong cấu trúc an ninh truyền thống, lực lượng chuyên trách thường xuất hiện rõ nhất khi nguy cơ đã có hình thái tương đối cụ thể. An ninh toàn diện đặt lực lượng Công an trước yêu cầu cao hơn: phải nhận biết những quá trình có khả năng sinh ra nguy cơ, tham gia kiến tạo điều kiện để nguy cơ không phát triển thành tổn thất chiến lược. Như vậy, đối tượng bảo vệ của an ninh hiện đại không chỉ là trạng thái "không có nguy cơ”, mà còn là năng lực duy trì sự ổn định và phát triển của quốc gia trước những biến động.
Một hệ thống kinh tế có thể chưa bị tấn công nhưng đã tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng; một nền tảng số có thể chưa xảy ra sự cố nhưng đã tồn tại lỗ hổng dữ liệu; một cộng đồng có thể chưa hình thành điểm nóng nhưng mâu thuẫn xã hội đã âm thầm tích tụ. Bởi vậy, bảo vệ an ninh trong điều kiện mới phải chuyển mạnh từ nhận diện "sự kiện nguy hiểm" sang nhận diện "quá trình sinh ra nguy cơ”. Điều đó không làm thay đổi bản chất chính trị, chức năng nòng cốt của CAND. Trái lại, chức năng ấy được thực hiện trong một không gian rộng hơn, với công cụ hiện đại hơn và yêu cầu về tư duy hệ thống cao hơn.
Tại Hội nghị Đảng ủy Công an Trung ương ngày 24/6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu lực lượng Công an triển khai bảo vệ an ninh quốc gia theo tư duy, nhận thức mới của Đảng; mở rộng phạm vi bảo vệ, tăng năng lực giữ vững an ninh trong mọi tình huống; tập trung tham mưu xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Đặc biệt, tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh Nhân dân (1946 - 2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tiếp tục làm rõ nội hàm tư duy mới: "an ninh phải mở rộng tới những yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh và phát triển quốc gia, bảo đảm sự vận hành ổn định của hệ thống kinh tế, xã hội, công nghệ; trong đó an ninh con người và niềm tin xã hội ở vị trí trung tâm", đồng thời yêu cầu lực lượng An ninh Nhân dân phát huy vai trò trọng yếu, nòng cốt, tuyến đầu trong tham mưu và tổ chức thực hiện Chiến lược An ninh quốc gia. Đây chính là sự định vị sứ mệnh Công an trong mối quan hệ trực tiếp với các chủ trương phát triển chiến lược của đất nước.
Quang cảnh Hội nghị Đảng ủy Công an Trung ương (ngày 24/6/2026)
Như vậy, tuyến đầu của lực lượng CAND hiện đại trước hết là tuyến đầu của nhận thức và dự báo. Chậm một bước về nhận thức có thể dẫn đến chậm nhiều bước trong chính sách. Một công nghệ mới, mô hình tài chính mới, nền tảng xuyên biên giới hay hình thức tội phạm mới thường phát triển nhanh hơn chu trình làm chính sách truyền thống. Công an phải đủ năng lực phát hiện chiều hướng biến đổi trước khi nó trở thành vấn đề an ninh đã định hình. Có thể hình dung công tác bảo đảm an ninh hiện đại như quản trị một "vòng đời của nguy cơ”: từ tín hiệu yếu, dấu hiệu bất thường, nguy cơ tiềm ẩn, nguy cơ hiện hữu đến sự cố hoặc khủng hoảng.
Giá trị của năng lực an ninh không chỉ được đo bằng khả năng xử lý tốt ở giai đoạn cuối, mà còn được đo bằng khả năng can thiệp càng sớm càng tốt vào những giai đoạn đầu của vòng đời ấy. Phát hiện sớm giúp giảm chi phí xử lý; phòng ngừa từ gốc giúp giảm thiệt hại; còn xử lý ngay từ cơ sở giúp ngăn chặn nguy cơ liên kết, lan truyền và chuyển hóa thành rủi ro mang tính hệ thống. Tham mưu chiến lược vì thế cần dựa trên dữ liệu lớn, mô hình dự báo, kịch bản, phân tích liên ngành, kết hợp tri thức an ninh với kinh tế, xã hội, luật học, công nghệ, tâm lý học và quan hệ quốc tế.
Công an cơ sở - "cảm biến" của nền an ninh toàn diện
An ninh toàn diện cuối cùng phải được kiểm nghiệm ở nơi người dân sinh sống. Một chiến lược an ninh dù hoàn chỉnh đến đâu vẫn thiếu sức sống nếu tín hiệu rủi ro ở khu dân cư không được nhận biết kịp thời. Chính quyền địa phương hai cấp tạo ra yêu cầu mới đối với Công an cấp xã, phường: địa bàn rộng hơn, nhiệm vụ nhiều hơn, nhưng khoảng cách với người dân phải ngắn hơn. Công an cơ sở vừa là lực lượng trực tiếp xử lý vụ việc, vừa phải trở thành "cảm biến xã hội", phát hiện mâu thuẫn, nguy cơ, biến động và nhu cầu bảo vệ từ những tín hiệu sớm. Vì lẽ đó, Công an cơ sở là điểm tiếp xúc trực tiếp nhất giữa an ninh quốc gia và đời sống xã hội; hiệu quả của an ninh toàn diện cuối cùng phải được kiểm nghiệm bằng khả năng giải quyết vấn đề từ cơ sở.
Kết quả bước đầu cho thấy vai trò trọng yếu, trực tiếp của lực lượng CAND. Theo Bộ Công an, so với cùng kỳ sáu tháng đầu năm 2025, tội phạm về trật tự xã hội trong sáu tháng đầu năm 2026 giảm 13,47%; tai nạn giao thông giảm 17,9% về số vụ, giảm 7,5% số người chết, giảm 29,4% số người bị thương; số vụ cháy giảm 17,37%. Cả nước đã có hơn 1.300 xã, phường đạt tiêu chí không có ma túy. Bộ Công an đánh giá Công an cơ sở ngày càng khẳng định vai trò chỗ dựa của chính quyền trong vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp(1).
Thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh cũng cho thấy nhiều phương thức mới đang hình thành. Trong sáu tháng đầu năm 2026, Công an Thành phố triển khai cán bộ phụ trách địa bàn theo phương châm "6 rõ”, cao điểm làm sạch địa bàn, "Tổ 363", "Tổ công tác 3 trong 1", "SOS An ninh trật tự", "Kỹ năng số vào đời", "Tổng đài viên AI"(2)... Tại Phú Thọ, sau một năm thực hiện mô hình địa phương hai cấp, lực lượng Công an cơ sở phát huy hiệu quả nắm tình hình, giải quyết các vấn đề an ninh, trật tự ngay từ địa bàn (6 tháng đầu năm đã điều tra, khám phá 702 vụ phạm tội về trật tự xã hội, đạt 95,25%, trong đó tỷ lệ khám phá án rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng đạt 98,05%); đồng thời đẩy mạnh Đề án 06, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học, công nghệ. Ở Tuyên Quang, mô hình mới bảo đảm hoạt động liên tục, không gián đoạn; 5 tháng đầu năm 2026, tội phạm về trật tự xã hội giảm 10,83%, không phát sinh "điểm nóng", gắn bảo đảm an ninh với phát triển kinh tế - xã hội và chuyển đổi số. Những mô hình ấy đã và đang phát huy rất hiệu quả vì đã bắt đầu kết nối an ninh truyền thống với công nghệ, dữ liệu, giáo dục kỹ năng và quản trị cộng đồng.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở các con số giảm, mà ở sự thay đổi phương thức tổ chức bảo đảm an ninh. Khi lực lượng được bố trí sát địa bàn hơn, trách nhiệm được xác định rõ hơn và dữ liệu được kết nối tốt hơn, thời gian từ phát hiện đến xử lý có thể được rút ngắn. Điều đó cho thấy hiệu quả của mô hình mới không nên chỉ đo bằng "đầu ra" là số vụ việc giảm, mà còn cần đo bằng năng lực phát hiện sớm, tốc độ phản ứng, tỷ lệ giải quyết vấn đề từ cơ sở và khả năng ngăn ngừa nguy cơ tái diễn của lực lượng CAND. Vì lẽ đó, một yêu cầu cấp thiết là cần xây dựng những chỉ báo phản ánh bản chất của một nền an ninh chủ động, với những "chỉ số an ninh chủ động": 1. Tỷ lệ vụ việc được phát hiện từ tín hiệu sớm; 2. Tỷ lệ mâu thuẫn được giải quyết tại cơ sở; 3. Thời gian trung bình từ tiếp nhận đến xử lý; 4. Tỷ lệ nguy cơ tái diễn; 5. Mức độ hài lòng và cảm nhận an toàn của người dân.
Đặc biệt, cần lưu ý rằng "cảm biến của nền an ninh toàn diện" không đồng nghĩa Công an xã chỉ có việc thu thập thật nhiều thông tin. Giá trị của Công an cơ sở nằm ở năng lực phân biệt giữa thông tin và tín hiệu; giữa sự việc đơn lẻ và xu hướng có nguy cơ lan rộng; giữa mâu thuẫn dân sự thông thường và những mâu thuẫn có khả năng chuyển hóa thành vấn đề an ninh, trật tự. Một nền an ninh toàn diện cần hệ thống cơ sở có khả năng phát hiện sớm nhưng không cực đoan hóa mọi vấn đề xã hội thành vấn đề an ninh; chủ động nhưng phải đúng thẩm quyền; gần dân nhưng phải dựa trên niềm tin của dân.
Có thể khẳng định, sứ mệnh của CAND trong kỷ nguyên mới được nhìn nhận bởi khả năng nhìn sớm hơn, bảo vệ sâu hơn, hành động gần dân hơn và kết nối quốc tế hiệu quả hơn. Tổng Bí thư yêu cầu mỗi cán bộ Công an phải có năng lực số, khả năng thích ứng, tinh thần học tập suốt đời, bản lĩnh hội nhập; đồng thời giữ vững phẩm chất "Kỷ luật nhất, Trung thành nhất, Gần dân nhất". Đó không chỉ là yêu cầu xây dựng lực lượng, mà là điều kiện cần thiết để CAND thực hiện đúng vai trò nòng cốt của nền an ninh toàn diện trong một nhà nước quản trị hiện đại.
-----------------------------------------
(1) Nguyễn Quốc Toản, Tlđd.
(2) Bộ Công an, Công an Thành phố Hồ Chí Minh triển khai nhiều cách làm mới, sáng tạo, hiệu quả, Cổng Thông tin điện tử Bộ Công an, 10/6/2026.
(CATP) Chuyển đổi số, dữ liệu và AI đang trở thành nguồn lực chiến lược, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia và năng lực quản trị. Làm chủ dữ liệu không chỉ là kiểm soát nơi lưu trữ mà còn là kiểm soát việc thu thập, xử lý, chia sẻ và sử dụng dữ liệu trong ra quyết định.
LÊ HOÀNG VIÊT LÂM (Giảng viên Trường Đại học An ninh Nhân dân)