Chuyển giao công nghệ phải gắn với nâng cao năng lực doanh nghiệp
Sáng 27/10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa Thu 2026, Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại TPHCM phối hợp với Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tổ chức phiên thảo luận với chủ đề “Định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu”. Phiên thảo luận do ông Kyriakos Triantafyllidis, Trưởng Bộ phận Tăng trưởng và Chiến lược, Trung tâm Sản xuất Tiên tiến và Chuỗi cung ứng thuộc Diễn đàn Kinh tế Thế giới điều phối, với sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp công nghệ.
Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại TPHCM phối hợp với Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tổ chức phiên thảo luận với chủ đề “Định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu”
Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Công Vinh - Phó Chủ tịch UBND TPHCM nhận định các chuỗi giá trị toàn cầu đang được tổ chức lại dưới tác động của công nghệ, những biến động kinh tế và xu hướng chuyển dịch sản xuất. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các nền kinh tế trong việc tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, nâng cao khả năng thích ứng và tăng cường hợp tác quốc tế.
Theo Phó Chủ tịch UBND TPHCM, quy mô có thể giúp doanh nghiệp và nền kinh tế đứng vững trong hiện tại, nhưng khả năng thích nghi mới là yếu tố quyết định sức phát triển trong tương lai. Trong bối cảnh hiện nay, không nền kinh tế nào có thể tự mình xây dựng tất cả các năng lực cần thiết, bởi dữ liệu, công nghệ, nguồn vốn và nhân lực ngày càng đòi hỏi sự kết nối xuyên biên giới.
Đặc biệt, các siêu đô thị như TPHCM đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong việc kết nối nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và triển khai các mô hình phát triển mới. Thành phố mong muốn những ý tưởng, sáng kiến được trao đổi tại diễn đàn sẽ tiếp tục được cụ thể hóa thành các chương trình, dự án hợp tác thiết thực.
Ở góc độ kinh tế khu vực, ông Sacha Dray, chuyên gia kinh tế thuộc Đơn vị Chính sách kinh tế Việt Nam, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, cho biết ASEAN hiện có thị trường gần 700 triệu dân, với quy mô kinh tế khoảng 4.000 tỷ USD. Tuy nhiên, thương mại nội khối mới chiếm khoảng 22% tổng kim ngạch thương mại, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 60% của Liên minh châu Âu (EU). Đáng chú ý, mức độ tham gia vào chuỗi giá trị khu vực chỉ tương đương khoảng một phần ba tổng mức tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của ASEAN. Những con số này cho thấy tiềm năng liên kết sản xuất giữa các quốc gia thành viên vẫn còn rất lớn.
Ông Nguyễn Công Vinh - Phó Chủ tịch UBND TPHCM
Theo ông Sacha Dray, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, ASEAN cần tăng cường kết nối năng lực sản xuất giữa các nền kinh tế, đồng thời tháo gỡ những rào cản liên quan đến tiêu chuẩn sản phẩm, nguồn gốc hàng hóa và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Dẫn chứng mô hình sản xuất máy bay tại châu Âu, khi các bộ phận được chế tạo ở nhiều quốc gia trước khi đưa đến nơi lắp ráp, ông Dray cho rằng ASEAN hoàn toàn có thể phát triển những mạng lưới sản xuất bổ trợ tương tự. Đối với ngành bán dẫn và công nghệ cao, mỗi quốc gia có thể đảm nhận những công đoạn phù hợp với lợi thế riêng, qua đó hình thành năng lực cạnh tranh chung của toàn khu vực.
Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thụy Lam Tuyền, đại diện ABB Việt Nam, nhấn mạnh chuyển giao công nghệ không đơn thuần là đưa máy móc, thiết bị hiện đại vào nhà máy mà quan trọng hơn là chuyển giao tri thức và năng lực làm chủ công nghệ. Theo đó, đội ngũ kỹ sư và người lao động phải hiểu rõ các tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu chất lượng và trách nhiệm trong từng công đoạn sản xuất. Chỉ khi nguồn nhân lực tại chỗ đủ khả năng vận hành, giải quyết vấn đề và tham gia các dự án quốc tế thì hiệu quả đầu tư công nghệ mới được phát huy đầy đủ.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần xây dựng niềm tin với các đối tác thông qua khả năng truy xuất nguồn gốc, tính minh bạch và trách nhiệm đối với sản phẩm. Đây cũng là những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.
Các đại biểu tham dự phiên thảo luận
Bà Phạm Quỳnh Mai, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương, cũng đề cập sự cần thiết phải phát huy lợi thế bổ trợ giữa các nền kinh tế ASEAN. Việc kết nối nguồn nguyên liệu, sản xuất linh kiện, bao bì và các công đoạn phụ trợ sẽ tạo điều kiện hình thành những chuỗi cung ứng khu vực, mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp trong nước.
Ứng dụng AI để nâng cao giá trị sản phẩm Việt
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại phiên thảo luận là vai trò của trí tuệ nhân tạo trong đổi mới hoạt động sản xuất, kinh doanh. Ông Yuxiang Zhou, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Black Lake Technologies, cho biết sự phát triển của thương mại điện tử và dữ liệu tiêu dùng đang làm thay đổi mạnh mẽ cách thức doanh nghiệp thiết kế, sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường.
Trong bối cảnh nhu cầu khách hàng ngày càng đa dạng, doanh nghiệp phải rút ngắn thời gian từ khâu thiết kế đến sản xuất thực tế, đồng thời bảo đảm chất lượng và tối ưu chi phí. Giới thiệu giải pháp tác tử AI do Black Lake Technologies phát triển, ông Zhou cho biết công nghệ này có thể giúp rút ngắn thời gian chuyển đổi bản vẽ kỹ thuật thành quy trình sản xuất từ khoảng 45 giờ xuống còn 45 giây, với độ chính xác khoảng 95%.
Các đại biểu trao đổi tại phiên thảo luận
Đặc biệt, AI còn có khả năng số hóa kinh nghiệm của những kỹ sư lâu năm, biến tri thức tích lũy trong quá trình sản xuất thành nguồn dữ liệu có thể chia sẻ, giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất và hạn chế sự phụ thuộc vào kinh nghiệm của từng cá nhân. Từ thực tiễn ngành chế biến gỗ, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), cho biết Việt Nam đang nổi lên như một trong những trung tâm sản xuất, xuất khẩu đồ nội thất quan trọng trên thế giới.
Hiện VIFOREST có hơn 1.000 doanh nghiệp thành viên hoạt động trong lĩnh vực chế biến, thương mại gỗ. Các sản phẩm gỗ và đồ nội thất của Việt Nam đã có mặt tại 168 thị trường trên thế giới. Theo ông Hoài, AI đang mở ra cơ hội lớn để ngành gỗ nâng cao giá trị gia tăng cho các sản phẩm truyền thống. Thay vì đầu tư dàn trải vào những lĩnh vực không có lợi thế, doanh nghiệp cần tập trung vào các phân khúc chuyên biệt, tận dụng công nghệ để nâng cao năng lực thiết kế, cá nhân hóa sản phẩm và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Ông dẫn chứng một số doanh nghiệp sản xuất đồ nội thất phục vụ phân khúc dịch vụ cao cấp đã ứng dụng AI trong thiết kế, qua đó nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng sức cạnh tranh và khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường quốc tế.
Các ý kiến tại diễn đàn cho rằng doanh nghiệp Việt cần làm chủ công nghệ để vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu
Đáng chú ý, ông Ngô Sỹ Hoài cho rằng ngành gỗ ASEAN cần thay đổi tư duy phát triển, chuyển từ cạnh tranh đơn thuần sang tăng cường hợp tác để cùng nâng cao vị thế trên thị trường thế giới. Theo ông, nhiều quốc gia ASEAN sở hữu nguồn tài nguyên rừng phong phú, gồm cả rừng tự nhiên và rừng trồng, đồng thời có thế mạnh trong sản xuất và xuất khẩu sản phẩm gỗ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp trong khu vực hiện vẫn cạnh tranh gay gắt tại những thị trường lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, EU và Hàn Quốc.
Bên cạnh đó, các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy, trong bối cảnh chuỗi giá trị toàn cầu ngày càng khu vực hóa và công nghệ hóa, lợi thế về chi phí sản xuất hay khả năng thu hút đầu tư không còn là những yếu tố đủ để bảo đảm năng lực cạnh tranh lâu dài. Để tiến lên các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới phương thức quản trị và tăng cường kết nối với các đối tác quốc tế.
Song song đó, việc hình thành hệ sinh thái công nghiệp khu vực với hạ tầng kết nối đồng bộ, dữ liệu đáng tin cậy và các tiêu chuẩn sản xuất tương thích sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.