Tuy nhiên, cùng với cột mốc này, Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn mức sinh thấp và già hóa dân số diễn ra nhanh hơn dự báo.
Việt Nam đã bước vào nhóm quốc gia có mức sinh thấp
Trong bức tranh chung của khu vực, Việt Nam đang nổi lên như một trường hợp chuyển đổi nhân khẩu học rất nhanh.
Theo ESCAP, dân số Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 101,6 triệu người, chính thức gia nhập nhóm các quốc gia trên 100 triệu dân. Tốc độ tăng dân số cao hơn mức trung bình của khu vực nhưng thấp hơn nhiều so với giai đoạn trước.
Cũng theo ESCAP 2025, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam là 1,9 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con (số liệu của Cục Thống kê năm 2025 là 1,93). Điều này cho thấy Việt Nam đã bước vào nhóm quốc gia có mức sinh thấp.
Tuổi thọ trung bình của người Việt đạt khoảng 74,9 tuổi (số liệu của Cục Thống kê VN năm 2025 là 74,7). Đây là một trong những mức tuổi thọ khá cao trong nhóm các nước có thu nhập trung bình.
Một điểm đáng chú ý là tuổi trung vị dân số Việt Nam hiện khoảng 33,4 tuổi. Mặc dù vẫn được xem là quốc gia có cơ cấu dân số tương đối trẻ, nhưng tốc độ già hóa đang diễn ra nhanh hơn dự báo trước đây.
Người từ 65 tuổi trở lên hiện chiếm khoảng 9,5% dân số. Dự báo tỷ lệ này sẽ tăng nhanh trong những thập kỷ tới khi thế hệ sinh nhiều trong giai đoạn trước bước vào tuổi nghỉ hưu.
Việt Nam hiện vẫn đang ở giai đoạn cuối của thời kỳ dân số vàng. Đây là cơ hội quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và tích lũy nguồn lực cho tương lai.
Tuy nhiên, mức sinh giảm dưới mức thay thế trong khi tuổi thọ tiếp tục tăng sẽ khiến Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức tương tự các quốc gia Đông Á trong tương lai: Thiếu hụt lao động ở một số ngành nghề; Gia tăng gánh nặng chăm sóc người cao tuổi; Áp lực lên quỹ hưu trí và bảo hiểm xã hội...
Một trẻ sơ sinh vừa ra đời - Ảnh: TTXVN
Theo Bộ Y tế, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam đã giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống còn 1,91 con năm 2024, thấp hơn mức sinh thay thế. Trước thực trạng này, Chính phủ và các bộ, ngành đã triển khai nhiều giải pháp khuyến sinh nhằm duy trì quy mô dân số hợp lý và phát triển bền vững.
Đối với Việt Nam, việc đạt quy mô hơn 100 triệu dân là một cột mốc quan trọng, nhưng thách thức lớn hơn nằm ở chất lượng dân số và khả năng thích ứng với xã hội già hóa. Trong những thập kỷ tới, thành công của Việt Nam sẽ không còn phụ thuộc vào việc có bao nhiêu người, mà phụ thuộc vào việc nguồn nhân lực được đào tạo, sử dụng và chăm sóc tốt đến đâu. Xu hướng giảm sinh và già hóa dân số sẽ tác động sâu rộng đến kinh tế - xã hội trong những thập kỷ tới.
Kết thúc của thời kỳ tăng trưởng dân số mạnh
Theo Bảng dữ liệu dân số ESCAP 2025, dân số toàn khu vực khu vực châu Á và Thái Bình Dương năm 2025 đạt khoảng 4,816 tỷ người, chiếm phần lớn dân số thế giới. Tuy nhiên, tốc độ tăng dân số chỉ còn khoảng 0,48%/năm, thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn tăng trưởng mạnh trong nửa cuối thế kỷ XX.
Châu Á-Thái Bình Dương đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu học sâu sắc nhất trong lịch sử hiện đại. Nếu nửa sau thế kỷ XX được đánh dấu bởi bùng nổ dân số, thì những thập niên đầu thế kỷ XXI lại chứng kiến xu hướng hoàn toàn ngược lại: tốc độ tăng dân số giảm mạnh, mức sinh xuống thấp, lực lượng lao động đạt đỉnh và quá trình già hóa diễn ra nhanh chưa từng có.
Trong hơn 70 năm qua, dân số châu Á-Thái Bình Dương đã tăng từ khoảng 1,4 tỷ người lên gần 4,8 tỷ người. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay cho thấy dân số vẫn tiếp tục tăng nhưng với tốc độ ngày càng chậm.
Dự báo đến năm 2050, dân số khu vực đạt khoảng 5,16 tỷ người trước khi tiến dần tới trạng thái ổn định. Nhiều quốc gia đã hoặc sắp chạm đỉnh dân số trong vài thập kỷ tới. Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore và Thái Lan là những ví dụ điển hình khi dân số đã bước vào giai đoạn suy giảm hoặc tăng trưởng âm.
ESCAP nhận định phần lớn các quốc gia trong khu vực sẽ đạt đỉnh dân số trong thế kỷ XXI. Điều này đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ tăng trưởng dân số mạnh từng là động lực cho phát triển kinh tế và mở rộng lực lượng lao động.
Bức tranh dân số châu Á - Thái Bình Dương năm 2025 cho thấy khu vực đang bước vào một thời kỳ chuyển đổi lịch sử. Tăng trưởng dân số chậm lại, mức sinh giảm dưới mức thay thế và già hóa dân số đang trở thành xu hướng chủ đạo ở hầu hết các quốc gia.
Một trong những thay đổi lớn nhất của khu vực là sự suy giảm mức sinh. Năm 2025, tổng tỉ suất sinh trung bình của châu Á - Thái Bình Dương chỉ còn khoảng 1,8 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế cần thiết để duy trì quy mô dân số ổn định trong dài hạn.
Khoảng 88% dân số khu vực hiện sống tại các quốc gia có mức sinh thấp hơn mức thay thế. Tỷ lệ này tăng mạnh so với năm 1990, khi chỉ khoảng một nửa dân số khu vực sinh sống tại những quốc gia có mức sinh dưới 2,1 con/phụ nữ.
Việc sinh ít con và sinh con muộn đang trở thành xu hướng phổ biến tại nhiều quốc gia. Đông Á và Đông Bắc Á hiện là những khu vực có mức sinh thấp nhất thế giới. Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Hong Kong (Trung Quốc) và Macau (Trung Quốc) đều duy trì mức sinh rất thấp trong nhiều năm liên tiếp.
Trong khi đó, một số quốc gia Nam Á và khu vực Thái Bình Dương vẫn có mức sinh cao hơn nhưng xu hướng giảm cũng ngày càng rõ rệt. Tại Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới, tổng tỷ suất sinh hiện đã giảm xuống còn khoảng 1,9 con/phụ nữ.
Các chuyên gia cho rằng sự thay đổi này xuất phát từ nhiều nguyên nhân như đô thị hóa, phụ nữ tham gia thị trường lao động nhiều hơn, chi phí nuôi dạy con tăng cao, kết hôn muộn và thay đổi quan niệm về gia đình.
Những thay đổi nhân khẩu học đang diễn ra không chỉ là vấn đề dân số, mà sẽ định hình tăng trưởng kinh tế, thị trường lao động, hệ thống an sinh và chất lượng cuộc sống của toàn khu vực trong phần còn lại của thế kỷ XXI.