Thấy gì từ những trường hợp bị nước ngoài trục xuất
Thời gian gần đây, Công an tỉnh Quảng Ngãi liên tục tiếp nhận nhiều trường hợp công dân bị các quốc gia như Hoa Kỳ, Campuchia, Myanmar... trục xuất và trao trả về Việt Nam. Đằng sau mỗi trường hợp là một hoàn cảnh khác nhau, nhưng đều để lại bài học chung đầy thấm thía: khi bước ra thế giới, mọi công dân đều phải tuyệt đối tuân thủ pháp luật nước sở tại, mọi hành vi vi phạm đều phải trả giá đắt và không hề có bất kỳ "ngoại lệ" nào.
Ông Ngô Tấn Quang (69 tuổi, quê xã Bình Sơn, Quảng Ngãi) là một trong những trường hợp như vậy. Sau nhiều năm sinh sống tại Hoa Kỳ, ông bị cơ quan chức năng nước này trục xuất do vi phạm pháp luật. Trở về quê hương ở tuổi xế chiều, trước mắt ông là vô vàn khó khăn. Không còn công việc, thiếu giấy tờ tùy thân, nhiều mối quan hệ xã hội đã thay đổi sau hàng chục năm xa xứ...
Điều khiến ông Quang xúc động ngay khi xuống sân bay không phải là những thủ tục hành chính, mà là sự đón nhận của chính quyền và lực lượng Công an. "Tôi cũng như tất cả những người bị trục xuất về nước không nghĩ mình lại được sự quan tâm, hỗ trợ tận tình như vậy", ông Quang chia sẻ sau khi được Công an tiếp nhận, xác minh nhân thân, hướng dẫn các thủ tục cư trú và bàn giao về địa phương.
Câu chuyện của ông Phạm Văn Đức (55 tuổi, ở phường Trà Câu, Quảng Ngãi) cũng mang nhiều trăn trở không kém. Hơn 30 năm trước, ông sang Hoa Kỳ theo diện con lai. Sau thời gian dài sinh sống, do vi phạm pháp luật nước sở tại nên bị trục xuất về Việt Nam. Khi trở về, ông thành khẩn khai báo toàn bộ quá trình sinh sống, các lỗi vi phạm và được cơ quan chức năng lập hồ sơ quản lý, hỗ trợ để sớm ổn định cuộc sống.
Thượng tá Bùi Văn Phúc, Phó Trưởng phòng Quản lý xuất nhập cảnh (Phòng QLXNC), Công an tỉnh Quảng Ngãi cho biết: Thời gian qua, đơn vị đã trực tiếp tiếp nhận trên 20 trường hợp công dân bị các nước trục xuất hoặc trao trả. Phần lớn các trường hợp liên quan đến vi phạm quy định về cư trú, nhập cư, lao động trái phép hoặc vi phạm pháp luật nước sở tại. Mỗi trường hợp đều được thực hiện đầy đủ quy trình tiếp nhận theo quy định của Bộ Công an, đồng thời phối hợp xác minh nhân thân, liên hệ gia đình, chính quyền địa phương để hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng, ổn định cuộc sống.
Phòng Quản lý xuất nhập cảnh làm việc với ông Phạm Văn Đức
Ở góc độ pháp lý, việc công dân Việt Nam bị nước ngoài trục xuất là hệ quả tất yếu của hành vi vi phạm pháp luật tại quốc gia sở tại. Trong quan hệ quốc tế hiện đại, mỗi quốc gia đều có chủ quyền tuyệt đối trong việc quản lý xuất nhập cảnh, cư trú và xử lý người nước ngoài vi phạm pháp luật. Khi một công dân Việt Nam nhập cảnh vào quốc gia khác, họ không chỉ được pháp luật nước đó bảo vệ mà đồng thời cũng phải chấp hành đầy đủ mọi quy định về cư trú, lao động, đóng thuế... và các quy định hình sự nếu có.
Không ít người vẫn lầm tưởng rằng, chỉ cần không phạm tội hình sự thì sẽ không bị trục xuất. Trên thực tế, nhiều quốc gia, đặc biệt là Hoa Kỳ áp dụng chế tài rất nghiêm đối với các hành vi cư trú quá thời hạn, lao động trái phép, sử dụng giấy tờ giả, khai báo gian dối hoặc vi phạm các quy định về nhập cư. Chỉ cần vi phạm các quy định hành chính về di trú cũng có thể trở thành căn cứ để hủy thị thực, buộc xuất cảnh hoặc trục xuất. Đó cũng là lý do nhiều công dân sau bao năm sinh sống ở nước ngoài vẫn phải buộc quay về nước trong hoàn cảnh đầy tiếc nuối.
Điều đáng lo ngại hơn là phần lớn những người vi phạm không xuất phát từ mục đích phạm tội ngay từ đầu. Không ít người bị cuốn vào vòng xoáy của những lời hứa "việc nhẹ lương cao", môi giới xuất cảnh trái phép hoặc các đường dây đưa người đi lao động bất hợp pháp. Sau khi đặt chân đến nước ngoài, họ bị tước hộ chiếu, ép lao động, cư trú trái phép, thậm chí bị cưỡng ép tham gia đánh bạc, lừa đảo qua mạng, hoạt động công nghệ cao hoặc mua bán người. Khi bị cơ quan chức năng nước sở tại phát hiện, cái giá phải trả không chỉ là án phạt, tiền phạt hay việc bị trục xuất, mà còn là những tổn thương tinh thần rất khó hàn gắn về sau.
Nhìn rộng hơn, mỗi trường hợp công dân vi phạm pháp luật ở nước ngoài không chỉ ảnh hưởng đến chính bản thân họ mà còn tác động đến hình ảnh người Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, uy tín quốc gia không chỉ được tạo dựng bằng tăng trưởng kinh tế hay quan hệ ngoại giao, mà còn được hình thành từ ý thức chấp hành pháp luật của từng công dân ở bất cứ nơi đâu. Một hành vi cư trú bất hợp pháp, một vụ việc lao động "chui" hay tham gia hoạt động phạm pháp xuyên quốc gia đều có thể khiến cộng đồng người Việt ở nước sở tại hứng chịu những định kiến không đáng có, đồng thời gây khó khăn cho công tác bảo hộ công dân và quan hệ đối ngoại của đất nước. Bởi vậy, việc tuân thủ pháp luật khi xuất cảnh không còn là lựa chọn mang tính cá nhân mà đã trở thành trách nhiệm đối với cộng đồng và đặc biệt là hình ảnh quốc gia.
Công an tỉnh Quảng Ngãi làm việc với các công dân bị Campuchia trục xuất về nước
Không để ai bị bỏ lại phía sau
Song điều tạo nên nét đẹp trong cách xử lý của Việt Nam lại nằm ở chính giai đoạn sau khi công dân trở về. Nếu nhiều người chỉ nhìn thấy yếu tố quản lý thì trên thực tế, phía sau đó là cả một quy trình mang đậm tính nhân văn. Ngay sau khi tiếp nhận, lực lượng Công an không chỉ xác minh nhân thân, thực hiện các thủ tục quản lý mà còn chủ động phối hợp chính quyền địa phương, gia đình để bảo đảm nơi cư trú, hướng dẫn đăng ký thường trú, làm căn cước, tiếp cận các chính sách an sinh và từng bước ổn định cuộc sống. Đó là những việc làm tưởng chừng rất bình thường nhưng lại có ý nghĩa đặc biệt đối với những người vừa trở về từ một "biến cố lớn" của cuộc đời.
Không có giấy tờ tùy thân sẽ rất khó tìm việc làm. Không có nơi cư trú hợp pháp sẽ khó tiếp cận các dịch vụ công. Không có sự cảm thông của cộng đồng, người trở về rất dễ mặc cảm và có nguy cơ tái phạm... Chính vì thế, việc Công an tỉnh Quảng Ngãi nhanh chóng hỗ trợ cho các trường hợp như ông Ngô Tấn Quang, ông Phạm Văn Đức... hoàn tất các thủ tục cư trú, cấp CCCD, không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn mở ra cơ hội để họ chính thức trở lại với cuộc sống bình thường, được tham gia các giao dịch dân sự, được hưởng quyền lợi của một công dân Việt Nam như mọi người khác. Đó cũng chính là tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau" mà lực lượng Công an đang cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực.
Pháp luật luôn nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm, nhưng cũng luôn mở ra cơ hội sửa sai cho những người biết hối cải. Từ góc nhìn quản lý Nhà nước, đây còn là giải pháp phòng ngừa tội phạm hiệu quả. Một người có nơi ở ổn định, có giấy tờ hợp pháp, có việc làm và được cộng đồng đón nhận sẽ có nhiều cơ hội làm lại cuộc đời hơn là tiếp tục bị đẩy ra bên lề xã hội. Đó là giá trị cốt lõi của chính sách tái hòa nhập cộng đồng mà Việt Nam đang kiên trì thực hiện.
Để hạn chế tình trạng công dân bị bắt giữ, trao trả hoặc trục xuất, bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt của lực lượng Công an trong đấu tranh với các đường dây tổ chức xuất nhập cảnh trái phép, điều quan trọng nhất vẫn là nâng cao ý thức pháp luật của mỗi người dân. Mỗi quyết định xuất cảnh cần được chuẩn bị bằng kiến thức pháp luật, bằng việc lựa chọn các chương trình lao động, học tập thông qua các tổ chức được cấp phép, chủ động tìm hiểu quy định của nước sở tại, tuyệt đối không tin vào các lời mời gọi "việc nhẹ lương cao", xuất cảnh trái phép hay lao động bất hợp pháp. Bởi một quyết định thiếu hiểu biết có thể đánh đổi bằng nhiều năm tù, một lệnh trục xuất hoặc cả tương lai của chính mình. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, cánh cửa hội nhập luôn rộng mở đối với những công dân tôn trọng pháp luật. Ngược lại, mọi hành vi coi thường pháp luật đều sẽ bị xử lý nghiêm, bất kể người vi phạm đang ở quốc gia nào. Thượng tá Bùi Văn Phúc, Phó Trưởng phòng QLXNC Công an tỉnh Quảng Ngãi, khuyến cáo...
Những chuyến bay đưa công dân bị trục xuất trở về sẽ còn tiếp diễn, nếu vẫn còn những người nuôi "giấc mơ đổi đời" bằng con đường bất hợp pháp. Nhưng đằng sau những chuyến bay ấy, hình ảnh những cán bộ Công an lặng lẽ tiếp nhận, xác minh, hướng dẫn làm căn cước, kết nối với gia đình và chính quyền địa phương để giúp họ làm lại cuộc đời, đã gửi đi một "thông điệp đẹp" đầy tính nhân văn của pháp luật Việt Nam. Đó là xử lý nghiêm để giữ vững kỷ cương, nhưng không quay lưng với những người biết hối lỗi. Bởi mục tiêu cuối cùng của pháp luật không chỉ là trừng phạt, mà còn là bảo vệ con người, gìn giữ trật tự xã hội, đồng thời cũng trao cho những người từng vấp ngã cơ hội đứng dậy bằng chính đôi chân của mình.