Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, việc sửa đổi Luật dựa trên các chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức, bộ máy Nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, không tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện; nền tảng Hiến pháp và các quy định của pháp luật liên quan đến tư pháp.
Đồng thời, qua gần 10 năm thi hành, quy định của Luật đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, chưa phù hợp với tình hình thực tiễn.
Quang cảnh phiên họp
Việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng; kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra; hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền điều tra; tháo gỡ các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn. Thể chế chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức, bộ máy Nhà nước, cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013; kế thừa các quy định còn phù hợp, khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.
Theo Bộ trưởng Bộ Công an, Luật này quy định về nguyên tắc tổ chức điều tra hình sự; tổ chức bộ máy, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; Điều tra viên và các chức danh khác trong điều tra hình sự; quan hệ phân công, phối hợp và kiểm soát trong hoạt động điều tra hình sự; bảo đảm điều kiện cho hoạt động điều tra hình sự và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Định hướng, chính sách sửa đổi Luật gồm: Hoàn thiện mô hình tổ chức Cơ quan điều tra. Cụ thể: bỏ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện để phù hợp mô hình tổ chức bộ máy mới của Công an nhân dân; bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy Cơ quan điều tra của Công an nhân dân trên cơ sở căn cứ vào cơ cấu tổ chức của Bộ Công an. Không tiếp tục tổ chức Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân trên cơ sở căn cứ vào cơ cấu tổ chức của Bộ Quốc phòng.
Hoàn thiện quy định về thẩm quyền của từng Cơ quan điều tra: bổ sung quy định để chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao cho Cơ quan điều tra của Công an nhân dân và trong Quân đội nhân dân. Sửa đổi, bổ sung quy định về thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh theo hướng được tiến hành điều tra các vụ án hình sự quy định tại các chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật Hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Toà án nhân dân.
Để bảo đảm sự linh hoạt, tính thống nhất, toàn diện trong việc thực hiện thẩm quyền điều tra vụ án, giao Bộ trưởng Bộ Công an quyết định về việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra của Công an nhân dân và giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định về việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân.
Đại tướng Lương Tam Quang trình bày Tờ trình dự án Luật
Hoàn thiện quy định về các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; nhiệm vụ, quyền hạn của Công an xã, phường, đặc khu, đồn Công an: sửa đổi các quy định liên quan về tên gọi, tổ chức bộ máy, nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền điều tra của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra (Hải quan, Kiểm lâm và Kiểm ngư…).
Sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy và tên gọi của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra của Công an nhân dân bảo đảm phù hợp với tên gọi và tổ chức bộ máy trên thực tế.
Sửa đổi, hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Công an xã, phường, đặc khu, đồn Công an trong tiến hành tiếp nhận, xác minh ban đầu tố giác, tin báo về tội phạm để giải quyết những khó khăn, vướng mắc, đáp ứng yêu cầu thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo đảm thống nhất, đồng bộ với Bộ luật Tố tụng hình sự.
Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến, thông qua tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá XVI (tháng 10/2026) và dự kiến có hiệu lực kể từ ngày 01/3/2027.
Báo cáo thẩm tra dự án Luật ngay sau đó, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Trí Hiếu cho biết, Uỷ ban cơ bản tán thành với Tờ trình của Chính phủ.
Theo đó, Uỷ ban tán thành việc bổ sung quy định chuyển thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cho Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân (CAND) và trong Quân đội nhân dân (QĐND).
Đồng tình sửa đổi, bổ sung quy định về thẩm quyền của Cơ quan CSĐT Công an cấp tỉnh. Giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định về việc phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các CQĐT của CAND; giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định về phân công, điều chuyển thẩm quyền điều tra giữa các CQĐT trong QĐND.
Uỷ ban cũng tán thành việc sửa đổi, hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Công an xã, phường, đặc khu, Đồn Công an trong tiến hành xác định và tiếp nhận, xác minh ban đầu tố giác, tin báo về tội phạm để đảm bảo đồng bộ, thống nhất với quy định của BLTTHS.
Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí với việc sửa đổi các quy định có liên quan đến tên gọi, tổ chức bộ máy của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra (Hải quan, Kiểm lâm và Kiểm ngư) bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức và tên gọi mới sau khi tiến hành sắp xếp, tinh gọn bộ máy...