Sửa đổi Bộ Luật Tố tụng Hình sự trên nguyên tắc nền tảng của pháp luật hiện đại

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng nay (20-8), Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) (BLTTHS).

Trình bày Tờ trình về dự án BLTTHS, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, ngày 06/7/2026, tại Thông báo số 01-TB/BCĐTW về kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo đã nêu rõ: "Ban Chỉ đạo cơ bản thống nhất với sự cần thiết nghiên cứu, đề xuất sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự và các luật quan trọng khác liên quan.

Việc sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự cần được thực hiện đồng bộ với quá trình nghiên cứu, sửa đổi Bộ luật Hình sự và các luật liên quan, đặt trong tổng thể yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cải cách tư pháp, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và khơi thông nguồn lực phát triển.

Không tiếp cận sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự chỉ như sửa đổi một số thủ tục mang tính kỹ thuật, mà phải hoàn thiện dựa trên các nguyên tắc nền tảng của pháp luật hiện đại: Công bằng, công khai, minh bạch, hiệu quả, nhân văn. Ban Chỉ đạo giao Đảng uỷ Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Đảng uỷ Công an Trung ương và các cơ quan có liên quan khẩn trương nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Bộ luật Hình sự (sửa đổi); trình Quốc hội cho ý kiến bước đầu về các chính sách lớn tại Kỳ họp chuyên đề trong tháng 8/2026. Trong quá trình xây dựng, đối với những vấn đề còn khó khăn, vướng mắc, thuộc thẩm quyền của Bộ Chính trị thì báo cáo Bộ Chính trị xem xét, cho ý kiến; đối với những nội dung đã thống nhất, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để trình Quốc hội bảo đảm đúng tiến độ”.

Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày Tờ trình về dự án BLTTHS

Bên cạnh đó, thực tiễn thời gian qua, sau hơn 08 năm triển khai thực hiện BLTTHS năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung các năm 2021, 2024 và 2025), bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn cho thấy còn có nhiều vướng mắc, bất cập, một số quy định không còn phù hợp hoặc chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu mới của cải cách tư pháp…

Lần sửa đổi này, BLTTHS quy định các nguyên tắc, trình tự, thủ tục tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và một số thủ tục thi hành án hình sự; nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng; nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng, cơ quan, tổ chức, cá nhân; khiếu nại, tố cáo và hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự.

Phạm vi sửa đổi của Bộ luật Tố tụng hình sự tập trung vào các nội dung sau: Hệ thống các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự; Thẩm quyền của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; Bảo quản, xử lý vật chứng, tài sản; Biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế; Thủ tục trong trường hợp tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; Khởi tố theo yêu cầu của bị hại; Thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm; Thủ tục rút gọn; Một số quy định liên quan đến tố tụng điện tử; Thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân.