(CATP) Tháng 5/2023, tại hội nghị phòng, chống ma túy khu vực Đông Nam Á, đại diện Văn phòng Liên Hợp Quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) cảnh báo rằng thị trường ma túy tổng hợp đang mở rộng nhanh chóng sang Châu Á, và Fentanyl sẽ là mối đe dọa tiếp theo sau làn sóng Methamphetamine. Vào thời điểm đó, Việt Nam chưa ghi nhận vụ án nào liên quan đến Fentanyl. Thế nhưng chưa đầy ba năm sau, Cục CSĐTTP về MT khám phá vụ án tàng trữ chất kịch độc này. Đây là hồi chuông cảnh báo, dù Fentanyl chưa lan rộng vào nước ta nhưng các ngành chức năng không thể lơ là mà cần hành động quyết liệt. Bộ Công an, Bộ Y tế cùng các địa phương khẩn trương vào cuộc.
Cập nhật khung pháp lý
Ưu tiên pháp lý cấp bách nhất hiện nay là đưa các tiền chất tổng hợp Fentanyl vào danh mục kiểm soát. Vì vậy, thắt chặt quản lý cần kiểm soát các hóa chất là nguyên liệu cốt lõi để sản xuất ra Fentanyl là vấn đề hết sức quan trọng. Song song với việc bổ sung quản lý các tiền chất, luật pháp cần điều chỉnh khung chế tài xử lý Fentanyl cho phù hợp với tính chất đặc thù của nó. Với các loại ma túy truyền thống, định lượng khởi tố tính theo gam và kilogam là hợp lý. Với fentanyl thì không thể áp dụng tương tự vì chỉ cần 2 miligam đã đủ gây chết người. Như vậy, một lô tang vật chỉ vài gam có thể tiềm ẩn nguy cơ gây chết hàng nghìn người, nên cần có quy định riêng về định lượng khởi tố đối với Fentanyl và các dẫn xuất, tránh việc đánh giá thấp mức độ nguy hiểm khi xử lý vụ án.
Ngoài ra, Việt Nam cần xây dựng cơ chế cập nhật danh mục kiểm soát theo thời gian thực. Tội phạm ma túy liên tục biến tướng, tổng hợp các dẫn xuất mới để lách danh mục pháp lý. Theo Cục CSĐTTP về MT, nhiều quốc gia đã xây dựng cơ chế cho phép bổ sung nhanh các chất mới vào danh mục ngay khi có cảnh báo quốc tế, thay vì chờ quy trình lập pháp thông thường. Lực lượng công an là tuyến đầu tiếp xúc với Fentanyl tại hiện trường và cũng là tuyến dễ bị tổn thương nhất nếu không được chuẩn bị đúng mức. Cục CSĐTTP về MT sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng tăng cường công tác kiểm tra, phát hiện, xử lý việc xuất nhập khẩu, lưu thông, sử dụng thuốc chứa Fentanyl.
Thuốc giảm đau Fentanyl
Bên cạnh các quy định vừa ban hành như thu hồi 100% vỏ ống, báo cáo thất thoát trong 48 giờ, ngành y tế cần đầu tư vào hệ thống quản lý điện tử cho thuốc kiểm soát đặc biệt. Bộ Y tế đã yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh chủ động rà soát, bảo đảm kiểm soát chặt chẽ tại mỗi giai đoạn của quy trình. Để thực thi hiệu quả, mỗi ống Fentanyl cần được gắn mã số riêng, theo dõi điện tử từ khi nhận kho đến khi sử dụng và tiêu hủy vỏ ống, loại bỏ các điểm mù trong chuỗi quản lý thủ công hiện nay. Bên cạnh đó, toàn bộ nhân viên y tế tại khoa cấp cứu cần được tập huấn nhận biết và xử trí ngộ độc Opioid cấp tính. Phác đồ điều trị chuẩn hóa với Naloxone cần được phổ biến đến tất cả cơ sở có khoa cấp cứu. Khi xuất hiện nạn nhân Fentanyl, những ca ngộ độc đầu tiên sẽ đến khoa cấp cứu, không phải đến chuyên khoa chống độc.
Tuyên truyền và hợp tác quốc tế
Cơ quan phòng, chống ma túy của Bộ đã tăng cường đẩy mạnh công tác tuyên truyền cho toàn dân, nhất là thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên về tác hại của Fentanyl; chú trọng vào các loại ma túy mới, ma túy "núp bóng" dưới dạng thực phẩm, đồ uống, thuốc lá, thảo mộc; vận động quần chúng phát hiện, thông báo, tố giác kịp thời cho lực lượng công an. Ba nhóm đối tượng cần được ưu tiên trong truyền thông phòng ngừa Fentanyl. Nhóm thứ nhất là thanh thiếu niên, đặc biệt những người tiếp xúc với môi trường giải trí về đêm, nơi ma túy có thể bị trộn Fentanyl. Thứ hai là người thân của người có tiền sử sử dụng ma túy, nhóm có khả năng cao nhất phải đối mặt với tình huống ngộ độc khẩn cấp. Thứ ba là nhân viên y tế tuyến cơ sở, điểm tiếp nhận đầu tiên của các ca ngộ độc và cần nhận ra triệu chứng để xử lý đúng.
Fentanyl bất hợp pháp giấu trong các gói kẹo bị tịch thu ở sân bay Los Angeles (Mỹ)
Song song đó, người dân cần ghi nhớ các đường dây nóng tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm về ma túy và tệ nạn ma túy toàn quốc. Mọi thông tin tiếp nhận đều được phân loại, chuyển đến đơn vị chức năng hoặc công an địa phương để xác minh, xử lý kịp thời. Các đường dây nóng này hoạt động 24/7 nhằm tiếp nhận thông tin phản ánh từ cơ quan, tổ chức và nhân dân về các hành vi vi phạm liên quan đến ma túy, được Cục CSĐTTP về MT công bố tại địa chỉ https://pcmatuy.bocongan.gov.vn.
Trên bình diện quốc tế, Việt Nam đang đẩy mạnh chia sẻ thông tin tình báo ma túy trong khuôn khổ ASEANAPOL, đặc biệt với Thái Lan và Myanmar, hai quốc gia đang ở tuyến đầu của làn sóng Fentanyl tại Đông Nam Á. Việt Nam cũng hợp tác với UNODC về năng lực giám định và chuẩn hóa danh mục chất kiểm soát cần được triển khai thực chất hơn. Điều quan trọng không kém nữa là chúng ta phối hợp chặt chẽ với Trung Quốc về kiểm soát xuất khẩu tiền chất hóa học.
Fentanyl tổng hợp có dược lực mạnh gấp 50 lần so với Heroin
Hiện nay, Cơ quan Kiểm soát ma túy quốc tế (INCB) đã ghi nhận sự xuất hiện của hơn 150 chất có liên quan đến Fentanyl nhưng không có ứng dụng về mặt y học. UNODOC cũng ước tính các phòng thí nghiệm có thể đã tổng hợp ra hàng trăm chất tương tự Fentanyl. Việc sử dụng Fentanyl và các chất dẫn xuất của nó không vì mục đích chữa bệnh có thể để lại những hậu quả nghiêm trọng về mặt sức khỏe. Mức độ dung nạp và lệ thuộc đối với các chất này rất lớn và có thể đạt ngưỡng cao một cách nhanh chóng. Việt Nam cũng đã chủ động đối phó khi đưa các dẫn xuất của Fentanyl như Alfetanil, Remifentanil, Selfentanil, Acetylfentanyl, Butyrfentanyl, Furanylfentanyl... vào danh mục các chất ma túy thuộc Nghị định 57/2022/NĐ-CP.
Lực lượng phòng, chống ma túy tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng như: Hải quan, Quản lý thị trường, Công thương, Y tế, Nông nghiệp và phát triển nông thôn... thường xuyên đẩy mạnh công tác kiểm tra, phát hiện, xử lý các loại hàng hóa là thực phẩm, đồ uống, thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử không rõ nguồn gốc được nhập vào Việt Nam và việc xuất nhập khẩu, lưu thông, kê đơn, sử dụng thuốc chứa Fentanyl trong điều trị. Trong quá trình đấu tranh với tội phạm ma túy và qua công tác giám định ma túy, Cục CSĐTTP về MT chủ động phát hiện các chất ma túy mới, tiền chất mới xuất hiện ở địa phương, nhất là các chất hướng thần mới cực độc như Fentanyl để kịp thời ngăn chặn, điều tra, xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.
Fentanyl chưa trở thành đại dịch nhưng Việt Nam vẫn phải hành động ngay. Bởi kinh nghiệm của mọi quốc gia đã trải qua làn sóng Fentanyl đều chỉ ra một quy luật như nhau. Một khi loại ma túy này đã thâm nhập sâu vào thị trường nội địa và hình thành cộng đồng người sử dụng, chi phí để kiểm soát nó tăng lên theo cấp số nhân về người, ngân sách và về thời gian. Ngành y tế đang siết chặt quản lý, đó là những bước đi đúng hướng nhưng không được phép chủ quan.
(CATP) Như đã đề cập ở phần trước, tháng 11/2025, Cục CSĐTTP về MT – Bộ Công an đã triệt phá thành công một vụ án tại Hà Nội, thu giữ 6 ống thuốc Fentanyl loại 50mcg/10ml. Đây là lần đầu tiên lực lượng công an Việt Nam chính thức thu giữ Fentanyl trong một vụ án hình sự. Khác với cảnh báo cách đó một năm, nên câu hỏi không còn là "khi nào Fentanyl bị tuồn vào nước ta" mà là "nó đang đến từ đâu và thẩm lậu bằng con đường nào?".