Một trung tâm bổ sung những thiết chế còn thiếu của TPHCM
TPHCM đang bước vào giai đoạn mà các động lực tăng trưởng truyền thống như mở rộng đất đô thị, phát triển bất động sản, gia tăng lao động giá rẻ hay mở rộng công nghiệp chế biến không còn nhiều dư địa. Để hướng tới mục tiêu tăng trưởng GRDP ở mức hai con số trong dài hạn, thành phố cần bổ sung những ngành kinh tế có giá trị gia tăng rất cao, ít phụ thuộc vào tài nguyên đất đai nhưng có khả năng tạo ra dòng doanh thu liên tục, thu hút nhân tài, doanh nghiệp, khách du lịch và các dòng vốn quốc tế.
Trong cấu trúc đó, Cát Lái không nên được quy hoạch như một khu đô thị mới, mà cần được xác định là hạ tầng tăng trưởng của nền kinh tế sáng tạo. Nếu Thủ Thiêm là hạ tầng của dòng vốn, Long Thành là hạ tầng của dòng hành khách quốc tế, Cái Mép - Thị Vải là hạ tầng của dòng hàng hóa, thì Cát Lái sẽ là hạ tầng của dòng tri thức, dòng sáng tạo, dòng văn hóa và dòng trải nghiệm. Đây là một loại hạ tầng kinh tế hoàn toàn mới, nơi mỗi công trình không chỉ phục vụ chức năng sử dụng đất mà còn trực tiếp tạo ra giá trị kinh tế và sức cạnh tranh cho toàn vùng TPHCM.
Trong nhiều năm qua, TPHCM phát triển rất nhanh về nhà ở, trung tâm thương mại, khu công nghiệp và hạ tầng giao thông. Tuy nhiên, nếu so sánh với các đô thị toàn cầu như Hồng Kông (Trung Quốc), Singapore, Seoul hay Thượng Hải, thành phố vẫn thiếu nhiều thiết chế có khả năng tạo sức hút quốc tế.
Theo các chuyên gia,
cảng Cát Lái đã hoạt động hết công suất, vì vậy cần tính tới việc phát triển các cảng khu vực lân cận để san sẻ sức chứa
Thành phố hiện chưa có một quần thể bảo tàng và nghệ thuật đương đại quy mô lớn có khả năng trở thành điểm đến của khu vực Đông Nam Á; chưa có một trung tâm triển lãm quốc tế đủ quy mô để tổ chức đồng thời nhiều sự kiện chuyên ngành của thế giới; chưa có một khu biểu diễn nghệ thuật, âm nhạc, điện ảnh và lễ hội hoạt động quanh năm. Thành phố cũng chưa có một công viên văn hóa ven sông kết hợp nghệ thuật, giải trí và giáo dục có quy mô đủ lớn; chưa có các công viên chuyên đề quốc tế về thực vật, chim, côn trùng, biển nhiệt đới, khoa học hay công nghệ và chưa có một trung tâm thiết kế, kiến trúc, thời trang, trò chơi điện tử và nội dung số tập trung để hình thành một hệ sinh thái công nghiệp sáng tạo.
Những khoảng trống này không chỉ là khoảng trống về hạ tầng văn hóa mà còn là khoảng trống của nền kinh tế. Khi thiếu những thiết chế này, TPHCM khó kéo dài thời gian lưu trú của khách quốc tế, khó tổ chức các sự kiện quy mô lớn, khó thu hút các ngành công nghiệp sáng tạo và cũng khó hình thành một hình ảnh đô thị có bản sắc cạnh tranh với các trung tâm lớn trong khu vực.
Chính vì vậy, Cát Lái cần được quy hoạch để bổ sung những hạ tầng mà TPHCM hiện chưa có, thay vì lặp lại những chức năng đã phát triển ở các khu vực khác.
Mô hình "Creative Growth District" - đặc khu tăng trưởng sáng tạo
Toàn bộ khu vực Cát Lái có thể được phát triển như một "Creative Growth District", nơi mọi thành phần đều hướng tới mục tiêu tạo ra giá trị kinh tế từ tri thức và trải nghiệm.
Ở trung tâm sẽ là quần thể văn hóa quốc gia phía Nam với các bảo tàng nghệ thuật đương đại, kiến trúc, quy hoạch, thiết kế, lịch sử thương cảng, biển và văn minh sông nước. Đây không chỉ là nơi trưng bày mà còn là trung tâm nghiên cứu, giáo dục, lưu trữ, sáng tạo và giao lưu quốc tế.
Bao quanh là khu nghệ thuật biểu diễn gồm nhà hát giao hưởng, nhà hát nhạc kịch, trung tâm biểu diễn đa năng, quảng trường lễ hội và không gian biểu diễn ngoài trời. Các hoạt động sẽ diễn ra liên tục từ ban ngày đến ban đêm, hình thành một trung tâm kinh tế đêm quy mô lớn của vùng. Tiếp đó là thành phố triển lãm quốc tế với các trung tâm triển lãm chuyên đề về công nghệ, trí tuệ nhân tạo, robot, kiến trúc, thiết kế, y tế, thực phẩm, nông nghiệp, vật liệu, năng lượng, hàng tiêu dùng và công nghiệp văn hóa. Mục tiêu không phải tổ chức một vài hội chợ lớn mỗi năm mà là xây dựng lịch triển lãm gần như quanh năm, tạo dòng khách ổn định cho toàn bộ hệ sinh thái dịch vụ.
Một cấu phần quan trọng khác là trung tâm công nghiệp sáng tạo, nơi tập trung các doanh nghiệp điện ảnh, âm nhạc, hoạt hình, trò chơi điện tử, truyền thông số, kiến trúc, thiết kế, thời trang và trí tuệ nhân tạo sáng tạo. Đây sẽ là nơi sản sinh các sản phẩm có giá trị bản quyền cao, góp phần gia tăng tỷ trọng kinh tế số và kinh tế sáng tạo trong GRDP của TPHCM. Không gian ven sông sẽ được dành cho công viên văn hóa, công viên nghệ thuật, bến du thuyền, quảng trường, sân khấu ngoài trời và các tuyến đi bộ liên tục. Đây sẽ là không gian công cộng có quy mô lớn, nơi diễn ra các lễ hội quốc tế, trình diễn ánh sáng, nghệ thuật đường phố, thể thao và các hoạt động cộng đồng.
Song song với đó là hệ thống công viên chuyên đề mà TPHCM còn thiếu như công viên bách thảo nhiệt đới, công viên chim, công viên thảo dược, công viên khoa học, công viên biển nhiệt đới, trung tâm khám phá thiên nhiên và giáo dục môi trường. Những công trình này vừa phục vụ nghiên cứu, giáo dục vừa tạo nên các sản phẩm du lịch đặc trưng mà hiện nay thành phố chưa có.
Một động lực tăng trưởng mới của vùng TPHCM
Khác với một khu đô thị thông thường, hiệu quả của Cát Lái không được đo bằng số căn hộ xây dựng hay giá trị chuyển nhượng đất, mà bằng khả năng tạo ra dòng người và dòng giá trị.
Trong giai đoạn ổn định, với quy mô khoảng 160 ha và hệ thống giao thông công cộng kết nối trực tiếp với metro, đường thủy, đường bộ và sân bay Long Thành, khu vực này hoàn toàn có thể hướng tới mục tiêu đón 20 - 30 triệu lượt khách mỗi năm, bao gồm cư dân TPHCM, khách nội địa, khách quốc tế, người tham gia hội nghị, triển lãm, lễ hội và các hoạt động giáo dục. Quy mô này tương đương hoặc cao hơn nhiều khu văn hóa và triển lãm lớn trong khu vực Châu Á, nhưng sẽ cần được hiện thực hóa theo từng giai đoạn đầu tư và phụ thuộc vào năng lực tổ chức sự kiện, kết nối giao thông và sức hấp dẫn của các thiết chế.
Nếu mỗi lượt khách tạo ra mức chi tiêu bình quân khoảng 2 - 5 triệu đồng, bao gồm lưu trú, ăn uống, mua sắm, vé tham quan, giải trí, hội nghị và dịch vụ, tổng doanh thu trực tiếp và lan tỏa của hệ sinh thái có thể đạt 40.000 - 150.000 tỷ đồng mỗi năm. Con số này không chỉ phản ánh doanh thu của các thiết chế trong khu vực mà còn bao gồm giá trị lan tỏa đến khách sạn, vận tải, thương mại, dịch vụ, truyền thông, giáo dục và các ngành công nghiệp sáng tạo. Giá trị lớn nhất vẫn nằm ở khả năng hình thành các doanh nghiệp mới, các sản phẩm bản quyền, các thương hiệu quốc tế và việc làm chất lượng cao, những yếu tố tạo ra tăng trưởng bền vững hơn nhiều so với doanh thu từ bất động sản.
Giá trị chiến lược của Cát Lái không phải là thay thế Thủ Thiêm mà là hoàn thiện cấu trúc phát triển của toàn vùng. Nếu Thủ Thiêm là nơi tập trung các ngân hàng, quỹ đầu tư, trung tâm tài chính quốc tế và các định chế tài chính toàn cầu, thì Cát Lái là nơi tạo ra các ngành kinh tế cần những dòng vốn đó. Đây sẽ là nơi các doanh nghiệp văn hóa, công nghệ sáng tạo, điện ảnh, thiết kế, kiến trúc, trò chơi điện tử, truyền thông và triển lãm hình thành, phát triển và thương mại hóa sản phẩm.
Nếu trung tâm hiện hữu của TPHCM là trái tim hành chính, thương mại và du lịch truyền thống, thì Cát Lái sẽ là trung tâm trải nghiệm mới, kéo dài thời gian lưu trú của du khách và mở rộng không gian văn hóa của thành phố về phía Đông. Nếu Long Thành là cửa ngõ đón khách quốc tế, thì Cát Lái sẽ là một trong những điểm đến đầu tiên có khả năng giữ chân họ bằng các sản phẩm văn hóa, triển lãm, giải trí và sáng tạo có đẳng cấp quốc tế. Nếu Cái Mép - Thị Vải là nơi xuất khẩu hàng hóa, thì Cát Lái sẽ góp phần xuất khẩu những giá trị vô hình như bản quyền, thiết kế, nội dung số, thương hiệu và các sản phẩm của công nghiệp văn hóa.
Nhìn ở quy mô vùng, bốn cực phát triển gồm Thủ Thiêm, Long Thành, Cái Mép - Thị Vải và Cát Lái sẽ tạo thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh của nền kinh tế hiện đại: tài chính tạo nguồn vốn, logistics kết nối thị trường, hàng không kết nối con người và văn hóa - sáng tạo tạo ra giá trị mới. Đây chính là cấu trúc tăng trưởng mà nhiều đô thị toàn cầu đang hướng tới. Nếu được định vị đúng ngay từ giai đoạn nghiên cứu quy hoạch, Cát Lái sẽ không chỉ là khu vực chuyển đổi sau cảng biển, mà có thể trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế sáng tạo Việt Nam, đóng vai trò bổ sung một động lực tăng trưởng mới cho TPHCM, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, chất lượng cao và bền vững trong nhiều thập kỷ tới.
(CATP) Đây không chỉ là câu hỏi về quy hoạch sử dụng đất, mà là câu hỏi về mô hình phát triển của thành phố trong nhiều thập kỷ tới. Trong lịch sử phát triển của các đô thị lớn trên thế giới, những khu cảng sau khi hoàn thành sứ mệnh lịch sử thường không được chuyển đổi đơn thuần thành các khu đô thị nhà ở. Chúng được tái sinh thành những trung tâm văn hóa, sáng tạo, tài chính, công nghệ và dịch vụ mới, tạo ra một chu kỳ tăng trưởng kinh tế hoàn toàn khác. Chính vì vậy, Cát Lái cần được nhìn nhận không phải như một quỹ đất lớn ven sông, mà như một cơ hội hiếm có để kiến tạo một động lực tăng trưởng mới cho TPHCM và toàn vùng Đông Nam Bộ.