Nhắm vào kiến trúc, không nhắm vào nội dung
Điểm mới trong tư duy quản lý nằm ở đối tượng bị nhắm tới. EC không cáo buộc Meta để lọt nội dung bất hợp pháp, mà cho rằng công ty chưa đánh giá đầy đủ những rủi ro mà chính thiết kế sản phẩm gây ra đối với sức khỏe thể chất và tinh thần của người dùng, trong đó có trẻ vị thành niên và nhóm người trưởng thành dễ bị tổn thương. Đồng thời, các biện pháp giảm thiểu hiện hành của công ty được đánh giá là chưa xử lý hiệu quả những rủi ro này.
Từ đó, EC đưa ra những yêu cầu rất cụ thể đối với thiết kế sản phẩm: tắt mặc định chế độ tự động phát và tính năng cuộn vô tận; đưa vào các quãng nghỉ sử dụng màn hình thực chất, bao gồm cả vào ban đêm; đồng thời điều chỉnh hệ thống gợi ý theo hướng giảm mức độ tối ưu hóa dựa trên tương tác của người dùng. Bản phân tích của một hãng luật quốc tế cũng ghi nhận một chi tiết đáng chú ý: các công cụ quản lý thời gian mặc định dành cho thanh thiếu niên bị đánh giá là quá dễ bỏ qua, trong khi công cụ kiểm soát của phụ huynh đặt gánh nặng quá lớn về kỹ thuật và thực tế lên cha mẹ.
Phó Chủ tịch điều hành Ủy ban châu Âu phụ trách Chủ quyền Công nghệ, An ninh và Dân chủ Henna Virkkunen nhấn mạnh rằng bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần của người dân châu Âu phải là ưu tiên của các nền tảng mạng xã hội. Theo bà, Đạo luật Dịch vụ số (DSA) đã cung cấp một khuôn khổ rõ ràng để buộc các nền tảng chịu trách nhiệm về thiết kế gây nghiện và những hệ quả phát sinh từ thiết kế đó.
Ảnh minh họa
Meta không đồng ý với các kết luận của EC, cho rằng những kết luận sơ bộ chưa phản ánh chính xác các bước đi đáng kể mà công ty đã thực hiện nhằm bảo vệ thanh thiếu niên. Meta dẫn ra tính năng Tài khoản Tuổi teen với chế độ bảo vệ được kích hoạt tự động, cùng các công cụ cho phép phụ huynh chặn truy cập vào ban đêm và giới hạn thời gian sử dụng hằng ngày. Công ty cho biết sẽ tiếp tục làm việc với EC.
Kết luận sơ bộ chưa phải là quyết định cuối cùng. Meta có quyền tiếp cận hồ sơ điều tra và gửi ý kiến phản hồi bằng văn bản trước khi EC đưa ra quyết định về việc công ty có vi phạm hay không. Nếu kết luận được xác nhận, mức phạt tối đa có thể lên tới 6% tổng doanh thu toàn cầu hằng năm. Dựa trên doanh thu năm 2025 của Meta, con số này có thể vượt 12 tỷ USD.
Để hình dung quy mô, hai án phạt đầu tiên được EC áp dụng theo Đạo luật Dịch vụ số là 120 triệu euro đối với nền tảng X vào tháng 12/2025 và 200 triệu euro đối với sàn thương mại điện tử Temu vào tháng 5/2026. Việc cưỡng chế nhằm vào chính thiết kế và kiến trúc nền tảng vì thế mở ra một biên độ chế tài hoàn toàn khác.
Đây cũng không phải là vụ việc đơn lẻ. Trước Meta, ngày 6/2/2026, EC đã ra kết luận sơ bộ cho rằng TikTok vi phạm DSA liên quan đến thiết kế gây nghiện, trong đó có các tính năng như cuộn vô tận, tự động phát, thông báo đẩy và hệ thống đề xuất được cá nhân hóa cao. Vụ việc được giới nghiên cứu pháp lý xem là một bước đi đáng chú ý của EC trong việc cưỡng chế đối với kiến trúc nền tảng, thay vì chỉ tập trung vào nội dung bất hợp pháp, thông tin sai lệch hay hành vi trên thị trường.
Với chính Meta, ngày 29/4/2026, EC đã ra một kết luận sơ bộ khác, cho rằng Instagram và Facebook vi phạm DSA vì không nhận diện, đánh giá và giảm thiểu đầy đủ những rủi ro liên quan đến việc trẻ dưới 13 tuổi truy cập dịch vụ. Ủy ban đồng thời tiếp tục xem xét những rủi ro phát sinh từ thiết kế hệ thống gợi ý của hai nền tảng, vốn có thể khai thác sự non nớt và dễ bị tổn thương của trẻ vị thành niên.
Đến ngày 10/7/2026, EC tiếp tục đưa ra kết luận sơ bộ cho rằng thiết kế gây nghiện của Instagram và Facebook vi phạm DSA, cho thấy trọng tâm giám sát của EU đang ngày càng chuyển từ việc kiểm soát nội dung sang xem xét cách các nền tảng được thiết kế và vận hành, cũng như những tác động mà chính thiết kế đó có thể gây ra đối với người dùng.
Định nghĩa rộng social media+
Song song với tuyến cưỡng chế là tuyến lập pháp, và tuyến này có một tài liệu nền tảng. Ngày 13/7/2026, Hội đồng Chuyên gia đặc biệt về An toàn Trẻ em Trực tuyến đã trao cho Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen báo cáo cuối cùng, do hai đồng chủ trì là Giáo sư Jôrg Fegert và Tiến sĩ Maria Melchior soạn thảo.
Hội đồng được thành lập theo tuyên bố trong Thông điệp Liên minh năm 2025 và đã họp ba lần từ tháng 3 đến tháng 6/2026. Thành phần hội đồng gồm các bác sĩ, nhà nghiên cứu, đại diện phụ huynh và hai đại diện thiếu niên đến từ Nền tảng Tham gia của Trẻ em EU.
Đóng góp khái niệm quan trọng nhất của báo cáo là đưa ra định nghĩa rộng mang tên social media+, bao trùm mọi dịch vụ mà trẻ vị thành niên có thể tiếp cận và có chứa các tính năng hoặc nội dung không phù hợp với lứa tuổi hoặc tiềm ẩn rủi ro. Phạm vi này bao gồm cả chatbot trí tuệ nhân tạo (AI), trò chơi điện tử và các nền tảng chia sẻ video.
Khuyến nghị trung tâm của báo cáo là thiết lập một ngưỡng hạn chế truy cập hài hòa trên toàn EU đối với trẻ dưới 13 tuổi. Hạn chế này được duy trì cho đến khi nhà cung cấp chứng minh được dịch vụ của mình an toàn ngay từ khâu thiết kế, đồng thời cho phép ngoại lệ trong trường hợp có sự hướng dẫn của phụ huynh hoặc phục vụ mục đích giáo dục. Với trẻ trên 13 tuổi, báo cáo đề xuất áp dụng các hạn chế theo từng tính năng cụ thể.
Ngoài vấn đề ngưỡng tuổi, báo cáo đề xuất hai thay đổi về cơ chế có thể tạo ra tác động sâu rộng hơn.
Thứ nhất, chuyển bộ hướng dẫn hiện hành về bảo vệ trẻ vị thành niên theo Điều 28 của Đạo luật Dịch vụ số (DSA) - vốn không mang tính ràng buộc - thành một bộ quy tắc ứng xử có hiệu lực bắt buộc. Thứ hai, thiết lập chế độ tiền chứng nhận, theo đó những dịch vụ có khả năng được trẻ em tiếp cận phải chứng minh mức độ tuân thủ các yêu cầu về an toàn trước khi được đưa ra thị trường.
Về mặt kỹ thuật, báo cáo hướng tới việc tích hợp ứng dụng xác minh độ tuổi nguồn mở do chính Ủy ban châu Âu phát triển vào Ví Danh tính Số châu Âu, dưới sự giám sát của Hội đồng châu Âu về Dịch vụ Số thông qua các tiêu chuẩn chung, cơ chế kiểm toán bắt buộc và biện pháp cưỡng chế hài hòa.
Điểm được giới chuyên môn đánh giá cao là kiến trúc "mù kép": bên cung cấp dịch vụ xác minh không biết người dùng đang truy cập dịch vụ nào, trong khi dịch vụ được truy cập không biết người dùng là ai. Cùng với đó là việc chuyển nghĩa vụ chứng minh sang phía nhà cung cấp, buộc doanh nghiệp phải chứng minh sản phẩm của mình an toàn đối với trẻ vị thành niên, thay vì để cơ quan quản lý và xã hội dân sự phải chứng minh điều ngược lại.
Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất của EU không nằm ở phía doanh nghiệp mà ở sự khác biệt quan điểm giữa các nước thành viên. Tây Ban Nha muốn chặn người dưới 16 tuổi, trong khi Pháp lựa chọn ngưỡng dưới 15 tuổi. Estonia và Bỉ lại từ chối tham gia đồng thuận về hạn chế theo độ tuổi, với lập luận rằng biện pháp này khó có thể thực thi và mục tiêu đúng phải là kiểm soát các nền tảng, thay vì hạn chế trẻ em.
Ngay trong Nghị viện châu Âu, nghị sĩ Christel Schaldemose cho rằng ngưỡng tuổi nên là 15 thay vì 13, bởi 13 vốn đã là độ tuổi tối thiểu mà hầu hết các nền tảng lớn đang áp dụng.
Về phía dư luận, khảo sát Flash Eurobarometer được công bố cùng ngày với báo cáo cho thấy bắt nạt và quấy rối trực tuyến là mối lo ngại hàng đầu, với 71% người được hỏi đề cập. Đứng ngay sau là lo ngại về hành vi dụ dỗ và bóc lột tình dục trực tuyến, với 70%. Gần hai phần ba số người được hỏi muốn EU ban hành các quy định hạn chế trẻ em truy cập mạng xã hội theo độ tuổi.
Ủy ban châu Âu dự kiến trình đề xuất lập pháp trong Thông điệp Liên minh vào tháng 9/2026, sau đó tiếp tục với Đạo luật Công bằng Số trong quý IV/2026.
(CATP) Ngày 14/8/2026, chỉ hơn hai tuần trước thời điểm dự kiến có hiệu lực, Hội đồng Hiến pháp Pháp tuyên bố hủy điều khoản trung tâm của đạo luật, theo đó cấm trẻ dưới 15 tuổi truy cập mạng xã hội (MXH) từ ngày 1/9/2026. Trong Quyết định số 2026-911 DC, cơ quan này cho rằng quy định trên xâm phạm không tương xứng đến quyền tự do ngôn luận và giao tiếp. Đạo luật từng được Quốc hội Pháp thông qua ngày 21/7/2026 với 279 phiếu thuận và 81 phiếu chống. Ngay sau đó, Tổng thống Emmanuel Macron gọi đây là một bước tiến lớn.