"Tình trạng khẩn cấp số"
Indonesia là quốc gia đầu tiên ngoài phương Tây đưa vào thực thi quy định hạn chế độ tuổi trên phạm vi toàn quốc. Cách tiếp cận của nước này khác đáng kể so với mô hình "cấm cứng" của Australia, với một khung pháp lý gồm hai tầng.
Tầng nền là Nghị định Chính phủ về quản trị, vận hành hệ thống điện tử trong bảo vệ trẻ em, gọi tắt là PP Tunas, được Tổng thống Indonesia ký ngày 28/3/2025. Tầng kỹ thuật là quy định của Bộ Truyền thông và Số hóa, được triển khai theo từng giai đoạn, bắt đầu từ ngày 28/3/2026.
Điểm khác biệt nằm ở nguyên tắc phân tầng theo mức độ rủi ro của dịch vụ, thay vì chỉ dựa trên độ tuổi người dùng. Nghị định định nghĩa trẻ em là người dưới 18 tuổi và chia thành các nhóm tuổi: từ 3 đến 5, từ 6 đến 9, từ 10 đến 12, từ 13 đến 15 và từ 16 đến 17 tuổi.
Ảnh minh họa
Trẻ từ 13 đến 15 tuổi được tiếp cận các dịch vụ số có mức rủi ro trung bình khi có sự đồng ý của cha mẹ; trẻ từ 16 đến 17 tuổi được tiếp cận các dịch vụ có mức rủi ro cao, tức các MXH thông thường, khi có sự đồng ý và hướng dẫn của cha mẹ. Mọi nhà cung cấp hệ thống điện tử phải lọc những nội dung có nguy cơ gây hại cho trẻ, cung cấp cơ chế báo cáo dễ tiếp cận, xác minh tuổi người dùng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật bảo vệ phù hợp.
Tám nền tảng được xếp vào nhóm rủi ro cao trong giai đoạn đầu được chính thức hóa bằng một quyết định riêng của bộ trưởng, gồm YouTube, TikTok, Facebook, Instagram, Threads, X, Bigo Live và Roblox. Các nền tảng phải tự đánh giá hồ sơ rủi ro đối với trẻ em theo hướng dẫn kỹ thuật do Bộ Truyền thông và Số hóa ban hành.
Bộ trưởng Bộ Truyền thông và Số hóa Meutya Hafid mô tả tình hình trong nước là một "tình trạng khẩn cấp số", đồng thời dẫn ra các nguy cơ như dụ dỗ trẻ em, bắt nạt trên mạng, tiếp xúc với nội dung khiêu dâm và thiết kế sản phẩm có tính gây nghiện. Ước tính được đưa ra là khoảng 70 triệu trẻ em dưới 16 tuổi tại Indonesia đang hoạt động trên MXH.
Thông điệp chính sách mà bộ này lựa chọn cũng đáng chú ý về cách diễn đạt: hãy chờ đến khi trẻ sẵn sàng, bảo đảm các em đủ tuổi, đủ trưởng thành về tâm lý và có người hướng dẫn phù hợp trước khi bước vào thế giới số.
Điểm khiến Indonesia khác biệt so với nhiều nước là tốc độ chuyển từ quy định sang chế tài. Chỉ hai ngày sau khi quy định có hiệu lực, ngày 30/3/2026, chính phủ gửi thư triệu tập tới Meta và Google như một phần của biện pháp xử lý hành chính, với lý do hai tập đoàn này chưa thực thi yêu cầu về độ tuổi tối thiểu 16 trên các nền tảng Facebook, Instagram, Threads và YouTube.
TikTok và Roblox nhận thư cảnh cáo do bị đánh giá là chưa tuân thủ đầy đủ, nhưng có thiện chí hợp tác; đồng thời được cảnh báo sẽ phải đối mặt với các biện pháp tương tự nếu không cải thiện. Khung chế tài được thiết kế theo nhiều cấp độ: cảnh cáo và phạt tiền đối với vi phạm ban đầu; đình chỉ tạm thời hoạt động nếu vi phạm kéo dài hoặc nghiêm trọng; và chặn hoàn toàn dịch vụ trên lãnh thổ Indonesia đối với những đơn vị không khắc phục hệ thống hoặc tái diễn hành vi gây nguy hiểm cho trẻ vị thành niên.
Lập luận của Bộ trưởng Meutya Hafid khi được hỏi về việc so sánh với các quốc gia khác cũng mang thông điệp đáng chú ý đối với những nước đang cân nhắc chính sách tương tự. Theo bà, trẻ em ở Indonesia có giá trị ngang với trẻ em ở bất kỳ nơi nào khác; vì vậy, không thể chấp nhận tình trạng các quy định bảo vệ trẻ em được tuân thủ ở một số quốc gia nhưng lại không được thực hiện tại những quốc gia khác. Bà đồng thời nhấn mạnh rằng mọi doanh nghiệp hoạt động tại Indonesia đều phải tuân thủ pháp luật của nước sở tại.
Số nước ra quy định bảo vệ trẻ em tăng nhanh
Cùng khu vực, Malaysia lựa chọn một điểm đánh đổi hoàn toàn khác Australia về mặt kỹ thuật. Bộ quy tắc bảo vệ trẻ em của nước này yêu cầu các nền tảng mà trẻ em có khả năng truy cập phải xác minh tuổi người dùng bằng cách đối chiếu với hồ sơ do chính phủ cấp trước khi cho phép đăng ký tài khoản MXH, đồng thời đặt độ tuổi tối thiểu là 16.
Ở Nam Mỹ, Brazil đưa Đạo luật Trẻ em và Thanh thiếu niên Số vào hiệu lực từ ngày 17/3/2026, với ba thay đổi đáng chú ý: việc người dùng tự khai báo tuổi không còn được chấp nhận; tài khoản của người dưới 16 tuổi bắt buộc phải liên kết với tài khoản của người giám hộ; và các hộp vật phẩm ngẫu nhiên trả phí bị cấm trong những dịch vụ mà trẻ vị thành niên có thể tiếp cận, qua đó đưa cả thiết kế mô hình kiếm tiền vào phạm vi điều chỉnh.
Bức tranh chung được phác họa qua một thống kê do hãng tin AFP công bố hồi tháng 7/2026. Theo đó, hơn 25 quốc gia đã ban hành các hạn chế hoặc chính thức trình dự luật theo mô hình của Australia, trải từ Indonesia, Malaysia, Brazil, Thổ Nhĩ Kỳ, Canada đến hầu hết các nước thành viên lớn của Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, các quy định này vẫn còn những điểm vướng mắc, khi mỗi nước lựa chọn một cách đánh đổi khác nhau giữa hiệu quả quản lý và quyền riêng tư.
Australia cấm các nền tảng thu thập giấy tờ định danh do chính phủ cấp, nhưng chấp nhận các phương pháp ước lượng tuổi bằng trí tuệ nhân tạo và phân tích hành vi. Đổi lại, tỷ lệ lách quy định vẫn ở mức cao, điều mà chính cơ quan quản lý nước này đã ghi nhận. Malaysia đi theo hướng ngược lại, bắt buộc đối chiếu với hồ sơ chính phủ, qua đó nâng cao hiệu quả xác minh nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu phải bảo vệ một khối lượng dữ liệu định danh khổng lồ.
Bộ trưởng Truyền thông và Số hóa Indonesia Meutya Hafid công bố Nghị định bảo vệ trẻ em PP Tunas. Ảnh: Antara
EU đặt nặng giải pháp về kiến trúc hệ thống, với ứng dụng nguồn mở theo mô hình "mù kép", nhằm bảo đảm không bên nào nắm đủ thông tin để lập hồ sơ người dùng. Trong khi đó, Pháp bị chính tòa án bảo hiến bác bỏ quy định, không phải vì mục tiêu bảo vệ trẻ em là sai, mà do đạo luật không xác định rõ công nghệ được sử dụng cũng như giới hạn trong quá trình áp dụng. Điều này khiến cả người trưởng thành cũng phải chứng minh độ tuổi mà chưa có đủ các bảo đảm pháp lý về quyền riêng tư.
Anh cũng sớm ghi nhận một hệ quả phụ đáng chú ý: số người sử dụng mạng riêng ảo (VPN) hằng ngày tăng gấp đôi sau khi biện pháp xác minh tuổi có hiệu lực. Cơ quan quản lý truyền thông nước này thừa nhận đây là một diễn biến đã được lường trước.
Có thể thấy, trọng tâm quản lý trên thế giới đang dịch chuyển từ việc "chặn trẻ em ở cửa" sang yêu cầu các nền tảng phải chứng minh sản phẩm của mình an toàn. Kết luận của Ủy ban châu Âu tập trung vào kiến trúc sản phẩm; báo cáo của hội đồng chuyên gia đề xuất đảo ngược nghĩa vụ chứng minh; trong khi một số bang của Mỹ yêu cầu thay đổi cấu trúc sản phẩm thay vì chỉ áp dụng các mức tiền phạt.
Dù vậy, nút thắt quan trọng nhất vẫn là xác minh độ tuổi, vấn đề mà chưa quốc gia nào giải quyết được một cách trọn vẹn. Nhiều lệnh cấm dù đã được thông qua, khi triển khai trên thực tế vẫn chưa mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Đây cũng là bài học đáng lưu ý đối với những quốc gia đang xây dựng khung pháp lý riêng để quản lý không gian số trong giai đoạn hiện nay.
Cuộc chạy đua quản lý độ tuổi trên không gian mạng đang bước sang một giai đoạn mới. Từ Australia đến Indonesia, Malaysia, Brazil và các nước châu Âu, điểm chung không còn chỉ là câu hỏi có nên hạn chế trẻ em tiếp cận mạng xã hội hay không, mà đã chuyển thành câu hỏi khó hơn: làm thế nào để bảo vệ trẻ em mà không biến môi trường số thành nơi mọi người đều phải đánh đổi quyền riêng tư để được tiếp cận?
Thực tế triển khai tại các quốc gia cho thấy không có một mô hình duy nhất phù hợp với tất cả. Cấm hoàn toàn có thể tạo ra những đường vòng; xác minh bằng dữ liệu định danh giúp tăng hiệu quả nhưng làm gia tăng rủi ro về quyền riêng tư; còn các giải pháp dựa trên trí tuệ nhân tạo, phân tích hành vi hay kiến trúc "mù kép" vẫn đang phải chứng minh khả năng vận hành trong thực tế.
Quan trọng hơn, việc xác định một độ tuổi tối thiểu mới chỉ là bước đầu. Một đứa trẻ có thể đủ tuổi để mở tài khoản nhưng chưa chắc đã đủ khả năng nhận diện nội dung độc hại, đối phó với bắt nạt trực tuyến, nhận biết hành vi dụ dỗ hay tự kiểm soát trước những thiết kế sản phẩm được tối ưu để giữ chân người dùng. Vì vậy, bảo vệ trẻ em trên môi trường số không thể chỉ được đo bằng việc bao nhiêu tài khoản dưới tuổi bị chặn.
Bài toán lớn hơn phía trước không phải là làm thế nào để đưa trẻ em ra khỏi mạng xã hội, mà là làm thế nào để xây dựng một môi trường số trong đó trẻ em có thể hiện diện an toàn, có trách nhiệm và được bảo vệ mà không phải từ bỏ những quyền cơ bản của mình.
(CATP) Ngày 10/7/2026, Ủy ban châu Âu (EC) công bố kết luận sơ bộ cho rằng Meta vi phạm Đạo luật Dịch vụ số (DSA) liên quan đến thiết kế gây nghiện của Instagram và Facebook. Điều đáng chú ý là cách EC mô tả cơ chế có thể dẫn đến hành vi sử dụng mang tính cưỡng bức. Cuộc điều tra tập trung vào những tính năng như cuộn vô tận, tự động phát, thông báo đẩy và hệ thống gợi ý được cá nhân hóa ở mức cao. Theo EC, các tính năng này liên tục đưa nội dung mới đến trước mắt người dùng, nuôi dưỡng thôi thúc tiếp tục cuộn và khiến não bộ dần chuyển sang trạng thái vận hành gần như tự động. Cơ chế này, theo đánh giá của EU, có thể góp phần hình thành những thói quen sử dụng không lành mạnh và thúc đẩy hành vi sử dụng MXH mang tính cưỡng bức.