Khi con đường được nhựa hóa
từ Châu Đốc nhìn sang xã Châu Phong, tỉnh An Giang, những mái nhà sàn vẫn nối nhau như xưa. Nhưng con đường dẫn vào làng giờ đã là đường nhựa phẳng lì, xe cộ đi lại rộn ràng. Làng vẫn là làng đó, vẫn tiếng gọi nhau í ới, vẫn mùi khói bếp, mùi cà ri, cơm nị, những món ăn đặc sản của đồng bào dân tộc Chăm trong buổi chiều, nhưng nhịp sống giờ đã khác. Một làng Chăm đang thay da đổi thịt, mà vẫn giữ được cái hồn cốt của dân tộc mình.
Sáng sớm ở xã Châu Phong, con đường nhựa dẫn vào làng đã rộn ràng tiếng xe. Những chiếc xe máy chở sản phẩm của làng dệt thổ cẩm Châu Phong, nghề truyền thống vừa được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023, cùng hàng hóa, nông sản nối nhau ra chợ. Tiếng nói cười vang lên giữa không gian còn vương làn sương mờ. Con đường ấy không chỉ đưa người đi, mà còn chở theo cả một hành trình đổi thay của làng Chăm.
Lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh chụp ảnh lưu niệm với các đại biểu dự họp mặt
Ông Go Sa Ly, Phó Giáo cả Thánh đường Nek Mah, Phó Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo Chăm Islam An Giang, đứng trước hiên nhà, mắt nhìn ra con đường trước mặt rồi bộc bạch với phóng viên :"Hồi trước đường vào làng toàn đất phù sa, nắng thì bụi, mưa thì bùn. Người trong làng muốn mang hàng ra chợ phải gánh gồng, đi bộ từ sáng sớm đến trưa mới tới nơi. Giờ có đường nhựa, xe chạy bon bon, bà con mình làm ăn cũng đỡ vất vả hơn nhiều. Đường mở ra tới đâu, cuộc sống bà con mình sáng lên tới đó." Câu nói ấy không phải để nói cho hay. Nó là ký ức của một thời gian khó, khi con đường chỉ là đất, còn hôm nay đã thành nhựa, thẳng tắp dẫn vào từng xóm nhỏ.
Tiếng thoi dệt vải vang lên từ một căn nhà ven sông Hậu. Tôi bước vào, thấy một người phụ nữ đang ngồi bên khung cửi, đôi tay thoăn thoắt đưa từng sợi chỉ. Những tấm sa rông, khăn choàng dần hiện ra với hoa văn rực rỡ. Nghề dệt thổ cẩm ở Châu Phong không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là cách người Chăm lưu giữ ký ức của mình qua thời gian, qua từng sợi chỉ.
Những năm qua, nhờ giao thông phát triển, sản phẩm của làng không còn quanh quẩn trong xóm mà vượt ra khỏi lũy tre làng. Những chiếc khăn Ma tơ ra, khăn choàng tắm, sa rông, túi vải, túi du lịch được chở ra chợ, rồi đi xa hơn, đến nhiều tỉnh thành và xuất khẩu sang các nước Malaysia, Indonesia, Pakistan và các quốc gia trong cộng đồng Hồi giáo. Cuộc sống của bà con vì vậy cũng khấm khá hơn. Những ngôi nhà mới mọc lên bên cạnh nhà cũ, tạo nên một diện mạo vừa quen vừa mới.
Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng góp phần làm thay đổi cách sống của người dân. Nhiều thủ tục hành chính được giải quyết ngay tại xã. Người dân không còn phải đi xa, không còn cảnh chờ đợi nhiều ngày. Bà Fatimah, năm nay 67 tuổi, cầm trên tay xấp giấy tờ, bà được cán bộ xã hướng dẫn tận tình, nụ cười nhẹ nhõm hiện rõ trên gương mặt.
Toàn tỉnh hiện có hơn 21.000 tín đồ Chăm sinh hoạt tại 12 thánh đường và 16 tiểu thánh đường. Số hộ nghèo giảm còn 102 hộ, một con số biết nói về sự đổi thay. Những con số ấy không nằm trên giấy, mà hiện lên qua từng mái nhà sáng đèn, từng bữa cơm đủ đầy hơn.
Roya Haji - dịp để chia sẻ
buổi trưa, tôi theo ông Go Sa Ly đến thánh đường. Tiếng kinh Co ran vang lên đều đặn, lan ra khắp không gian. Những người đàn ông trong trang phục truyền thống đứng thành hàng, gương mặt nghiêm trang. Bên ngoài, phụ nữ chuẩn bị bữa ăn, trẻ con nô đùa dưới bóng cây quách, cây sao dầu trăm tuổi.
Roya Haji không chỉ là ngày Lễ, mà còn là dịp để bà con sẻ chia, gắn kết tình làng nghĩa xóm. Những gia đình khá giả trong xóm chủ động mang quà đến cho những hộ còn khó khăn. Những phần quà tuy không lớn, nhưng chứa đựng nghĩa tình sâu nặng, thể hiện rõ nét tinh thần tương thân tương ái của cộng đồng.
Nhờ giao thông thuận tiện, thổ cẩm của đồng bào Chăm được xuất ngoại
Theo ông Mud Ta Fa, Chánh Văn phòng Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo An Giang, việc bố thí (Zakat) là một trong năm nghĩa vụ quan trọng mà mỗi tín đồ Hồi giáo Islam phải thực hiện trong năm. Theo ông Mud Ta Fa, việc giúp đỡ lẫn nhau không chỉ là bổn phận trong giáo lý, mà còn là cái tình, cái nghĩa đã ăn sâu trong đời sống của người Chăm.
Buổi họp mặt mừng Tết Roya Haji năm 2026 tổ chức tại hội trường xã Châu Phong diễn ra trong không khí trang trọng và ấm áp nghĩa tình. Tham dự buổi họp có nhiều lãnh đạo chủ chốt của tỉnh như bà Trương Thị Thanh Hương, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh An Giang; ông Tống Phước Trường, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận; ông Lê Văn Phước, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; ông Danh Phúc, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo, cùng khoảng 150 đại biểu đại diện cho đồng bào Chăm trong tỉnh cùng lãnh đạo các ban ngành, địa phương trong tỉnh.
Sự hiện diện đông đủ của lãnh đạo tỉnh không chỉ thể hiện sự quan tâm sâu sắc đối với đồng bào Chăm, mà còn góp phần làm cho buổi họp mặt thêm phần gần gũi, ấm cúng. Giữa không gian hội trường, những cái bắt tay thân tình, những lời thăm hỏi chân thành đã làm nên một buổi gặp gỡ không chỉ mang tính nghi lễ, mà còn như một ngày sum họp lớn của cộng đồng.
Phát biểu tại buổi họp mặt, ông Lê Văn Phước khẳng định, đồng bào Chăm là bộ phận quan trọng, gắn bó mật thiết trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc của tỉnh. Ông nhấn mạnh, những năm qua, cùng với sự nỗ lực vươn lên của đồng bào, tỉnh luôn quan tâm triển khai đồng bộ các chính sách dân tộc, tôn giáo, tập trung đầu tư hạ tầng, phát triển giáo dục, y tế, chăm lo an sinh xã hội, từng bước nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho bà con.
Theo vị đại diện lãnh đạo tỉnh, trong thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để đồng bào Chăm phát triển kinh tế, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, đồng thời củng cố vững chắc khối đoàn kết giữa các dân tộc, tôn giáo, góp phần xây dựng An Giang ngày càng ổn định, phát triển bền vững.
Đại diện chức sắc, ông Abdul Latif, thành viên Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo Chăm An Giang, chia sẻ rằng các chức sắc luôn hướng dẫn bà con sống "tốt đời, đẹp đạo", gắn giáo luật với pháp luật. Những lời răn dạy ấy đã giúp giữ gìn sự bình yên cho từng xóm nhỏ.
Theo dòng sông, nghe kể chuyện làng
rời không khí buổi họp mặt, tôi theo chân một nhóm du khách từ nhiều nơi tìm về làng Chăm, xuôi dọc theo những xóm làng ven sông Hậu. Từ Châu Giang, Châu Phong đến Đa Phước, mỗi nơi hiện lên một dáng vẻ riêng, vừa quen vừa lạ. Trên suốt hành trình ấy, tôi vừa đi, vừa lắng nghe những câu chuyện được kể lại bởi chính những người trẻ trong làng, những "hướng dẫn viên" mộc mạc mà chân tình. Qua từng lời kể, những đổi thay của làng Chăm không còn là điều gì xa xôi, mà hiện lên rõ ràng, sống động như chính những gì tôi đang tận mắt chứng kiến.
Ở Châu Phong, du khách được trải nghiệm dệt thổ cẩm. Họ ngồi bên khung cửi, thử đưa thoi, cảm nhận từng sợi chỉ. Những tiếng cười vang lên khi họ làm chưa quen tay. Không gian ấy vừa là trải nghiệm, vừa là cách để văn hóa được truyền đi.
Theo định hướng phát triển du lịch cộng đồng của địa phương, Châu Phong đang xây dựng hệ sinh thái du lịch gắn với văn hóa Chăm. Du khách có thể tham quan làng, trải nghiệm nghề dệt, thưởng thức ẩm thực Halal, giao lưu với người dân. Mô hình này hướng đến mục tiêu vừa bảo tồn văn hóa, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Khi đến Nhơn Hội, tôi gặp lại ông Mách Sa Lế. Con đường vào thánh đường ngày trước lầy lội, nay đã khang trang, xe cộ ra vào thuận tiện. Ông đứng bên cổng, nhìn dòng người qua lại, ánh mắt đầy tự hào. Nhìn con đường ấy, ông chậm rãi nhắc lại một thời gian khó, khi đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh, đồng bào Chăm ở An Giang đã cùng các dân tộc anh em đi theo tiếng gọi của Đảng, của Bác Hồ, góp sức cho cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Ông xúc động nói: "Bà con làng Chăm trong tỉnh vô cùng biết ơn Đảng và Bác Hồ. Nhờ có Đảng soi đường, dẫn lối, đồng bào mới có cuộc sống như hôm nay. Làng Chăm ơn Đảng, nhớ Bác Hồ".
Tôi nhớ lại lời ông Go Sa Ly, rồi lời ông Mách Sa Lế. Những câu nói mộc mạc ấy như nối liền hai thế hệ, hai không gian, nhưng chung một niềm tin. "Làng Chăm ơn Đảng, nhớ Bác Hồ." Dòng sông Hậu vẫn chảy, mang theo phù sa và những câu chuyện. Và những làng Chăm ven sông, sau bao đổi thay, vẫn ở đó, đang lặng lẽ vươn mình về phía trước.