TPHCM phối hợp với nhóm chuyên gia Mỹ trong việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ

Ngày 18-6, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TPHCM (Ban Chỉ đạo 515 TPHCM) tổ chức gặp gỡ nhóm chuyên gia nghiên cứu dự án sáng kiến tìm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh thuộc Đại học Công nghệ Texas (Mỹ), nhằm trao đổi thông tin, tư liệu, phục vụ việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại TPHCM.

Quang cảnh buổi làm việc

Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM có Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung - Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM, Phó trưởng ban thường trực ; Đại tá Nguyễn Đình Chuẩn - Phó chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM, Phó trưởng Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM. Về phía nhóm chuyên gia Đại học Công nghệ Texas có TS Stephen F. Maxner - Giám đốc Trung tâm Việt Nam và lưu trữ Việt Nam; PGS.TS Alex Thai Dinh Vo và luật sư Tạ Thu Phong - đại diện dự án tại Việt Nam.

Tại buổi gặp gỡ, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cho biết TPHCM đang nỗ lực đẩy mạnh việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ theo Chiến dịch "500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Sau sáp nhập, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ được mở rộng trên toàn TPHCM, bao gồm khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Nhắc lại nhiều trận chiến trong quá khứ, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cho biết đã thấy hài cốt liệt sĩ dựa trên các tài liệu do nhiều đơn vị cung cấp; vẫn còn rất nhiều khu mộ, hố chôn tập thể chưa được tìm thấy sau các trận chiến trên toàn thành phố.

Thời gian qua, Bộ Tư lệnh TPHCM tập trung rà soát, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng (trước đây là nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán), nhận được sự quan tâm, hỗ trợ rất lớn của lãnh đạo thành phố, các sở ban ngành, người dân… Hiện nay TPHCM thành lập đội quy tập hài cốt liệt sĩ gồm 37 người, tập hợp những người tâm huyết trong việc tìm kiếm quy tập liệt sĩ. Tuy nhiên, hiện số lượng nhân chứng còn rất ít, đã lớn tuổi nên việc xác định thông tin, dữ liệu còn nhiều khó khăn.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung nhận định nhóm nghiên cứu có rất nhiều tài liệu về chiến tranh ở Việt Nam, trong đó có những dữ liệu liên quan tới TPHCM.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung - Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM phát biểu

TPHCM có 7 khu vực nghi có mộ tập thể liệt sĩ nhưng chưa xác định được vị trí chính xác. Đây đều là những địa bàn diễn ra các trận đánh lớn giai đoạn 1966-1970. Một trong số đó là khu vực phường Chánh Phú Hòa (tỉnh Bình Dương cũ), nơi diễn ra chiến dịch Hòn Đá Lăn ngày 21/1/1966. Tài liệu cho thấy 154 chiến sĩ được chôn trong hai hố bom B-52. Tại xã Bông Trang (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ), sau trận đánh Láng Cà Thi ngày 30/12/1970, 21 chiến sĩ được quân đội Australia an táng trong hai ngôi mộ tập thể. Ngoài ra, ba trận đánh ở Gò Mây, phía tây cầu Bình Lợi (TPHCM) năm 1968 và tại xã Xà Bang (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) được cho là có nhiều liệt sĩ được chôn cất tập thể. Riêng khu vực sân bay Tân Sơn Nhất từng phát hiện hai rãnh mộ. Năm 1985, lực lượng chức năng khai quật một rãnh, quy tập 182 hài cốt liệt sĩ, song vị trí rãnh còn lại đến nay vẫn chưa được xác định.

Theo Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM, việc tìm kiếm gặp nhiều khó khăn do nguồn tư liệu trong nước hạn chế, nhân chứng ngày càng lớn tuổi. Thành phố rất mong được hỗ trợ khai thác dữ liệu từ thời chế độ cũ cũng như từ cựu binh Mỹ, Australia để xâu chuỗi thông tin, xác định vị trí các hố chôn tập thể, phục vụ công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Trao đổi tại buổi gặp gỡ, TS Stephen F. Maxner - Giám đốc Trung tâm Việt Nam và lưu trữ Việt Nam - cho biết sẵn sàng giúp đỡ Việt Nam, TPHCM trong việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Theo ông Maxner, hiện nay trung tâm đang thực hiện nhiều nghiên cứu diện rộng, tập trung vào từng địa l‎ý cụ thể tại Việt Nam, phục vụ việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Trung tâm có nhiều thông tin tư liệu từ những trung tâm lưu trữ của Việt Nam, Hoa Kỳ, không ảnh, ảnh vệ tinh… Ngoài ra, trung tâm có nhiều tư liệu từ chiến trường do quân đội Hoa Kỳ, Úc, Việt Nam Cộng hòa thu giữ rồi gửi về Sài Gòn trong chiến tranh. Trung tâm sử dụng nhiều báo cáo công tác chiến, báo cáo hằng ngày của quân đội Hoa Kỳ để tham chiếu, đảm bảo thông tin từ nhiều nguồn để xây dựng thành một báo cáo hoàn chỉnh. Hiện trung tâm lưu trữ hơn 261.000 hồ sơ CDEC.

TS Stephen F. Maxner - Giám đốc Trung tâm Việt Nam và lưu trữ Việt Nam, phát biểu

Luật sư Tạ Thu Phong, Trưởng nhóm nghiên cứu VWAI, cho biết các tài liệu được chia thành ba nhóm chính: hồ sơ chỉ dẫn vị trí chôn cất có sơ đồ kèm theo; hồ sơ ghi danh sách người hy sinh nhưng chưa xác định nơi an táng; hồ sơ kỷ vật như nhật ký, thư tay. Ngoài ra còn có các báo cáo tác chiến, nhật ký vô tuyến, mật lệnh và báo cáo sau trận đánh của quân đội Mỹ.

Những tư liệu này có thể đối chiếu với hình ảnh, bản đồ và các nguồn dữ liệu khác để xác định vị trí chôn cất liệt sĩ. Có những bức thư còn lưu vết máu, những lá thư người lính gửi vợ con nhiều năm không gặp, rất xúc động.

Để nâng cao hiệu quả tìm kiếm, luật sư Tạ Thu Phong đề xuất Bộ Tư lệnh TPHCM xây dựng cơ chế phối hợp với các địa phương nhằm trao đổi, xác minh và đối chiếu thông tin từ các kho lưu trữ.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung đánh giá cao tâm huyết cũng như những tài liệu quý báu mà dự án đang sở hữu, sẽ phục vụ rất lớn cho việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Hai bên thống nhất thời gian tới sẽ tổ chức một hội thảo để thảo luận kỹ hơn về tư liệu, phương pháp tìm kiếm… với sự tham gia của lãnh đạo TPHCM, Ban Chỉ đạo 515 TPHCM và đại diện nhóm chuyên gia nghiên cứu dự án sáng kiến tìm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh thuộc Đại học Công nghệ Texas.

Ban chỉ đạo 515 TPHCM và nhóm chuyên gia Mỹ thị sát tại công viên Lê Thị Riêng