Mồi nhử miễn phí
Khi World Cup 2026 khởi tranh, hàng triệu người Việt tìm kiếm cụm từ "xem bóng đá trực tiếp" (dù VTV có bản quyền và phát sóng gần như miễn phí) rồi lập tức bắt gặp hàng loạt website với giao diện chuyên nghiệp, lịch thi đấu chỉn chu, kèm bình luận tiếng Việt nhưng hoàn toàn miễn phí. Tuy nhiên, phía sau mỗi đường link "miễn phí” ấy là cả một đường dây kinh doanh phi pháp đã và đang bị các cơ quan chức năng truy quét trên quy mô lớn.
Trong chiến dịch thực thi Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), lực lượng chức năng đã chặn hoàn toàn 1.073 website vi phạm bản quyền, trong đó có 612 trang phát sóng truyền hình và bóng đá trái phép. Trước thềm World Cup, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) phối hợp với Công an tỉnh Hưng Yên triệt phá đường dây Xôi Lạc TV, khởi tố 38 bị can; sau đó tiếp tục truy quét các hệ thống CakhiaTV, RakhoiTV, CaheoTV và khởi tố thêm 23 bị can.
Cảnh báo về nạn cá độ bóng đá của Công an tỉnh Quảng Ninh
Đáng nói, chỉ vài giờ sau khi bị chặn, các trang web mới lại liên tục xuất hiện với tên miền thay đổi nhằm né tránh sự truy quét của cơ quan chức năng. Nhiều người hâm mộ bóng đá bày tỏ tiếc nuối khi mất đi các địa chỉ xem bóng đá miễn phí. Tuy nhiên, ít ai nhận ra rằng việc phát sóng lậu các trận đấu không đơn thuần là hành vi vi phạm bản quyền, mà còn là "cái phễu" dẫn dụ người xem vào cạm bẫy của ngành công nghiệp cá cược trực tuyến. Theo lời khai của những người điều hành đường dây CakhiaTV và RakhoiTV trong quá trình điều tra, các nhà cái trực tuyến chủ động liên hệ qua email để đặt quảng cáo. Bộ phận kinh doanh của các website này tiếp nhận hợp đồng và có thể thu về từ 1 đến 2 tỷ đồng mỗi tháng từ quảng cáo cờ bạc. Khi các trang web chưa bị chặn, doanh thu thực tế còn cao hơn nhiều.
Các bình luận viên, ngoài vai trò giữ chân khán giả, còn dẫn dắt người xem truy cập vào các đường link cá cược ngay trong lúc trận đấu diễn ra. Quảng cáo được gắn trực tiếp vào luồng phát sóng ở những thời điểm cao trào như khi có bàn thắng hoặc trong giờ nghỉ giữa hai hiệp. Mức thù lao dành cho bình luận viên dao động từ 45 đến 50 triệu đồng mỗi tháng, chưa kể các khoản thưởng dựa trên lượng tương tác và số lượt nhấp vào các đường link cá cược trái phép.
Quy mô tài chính của các đường dây này vượt xa những gì phần lớn người xem hình dung. Cơ quan điều tra đã thu giữ khoảng 300 tỷ đồng từ đường dây Xôi Lạc TV. Tại Quảng Ngãi, lực lượng công an cũng triệt phá một đường dây cá độ bóng đá trực tuyến ngay trước ngày khai mạc World Cup, với tổng giá trị giao dịch vượt 600 tỷ đồng chỉ trong vài tháng hoạt động.
Công an TP Hà Nội vừa triệt phá ổ nhóm đánh bạc dưới hình thức cá độ bóng đá mùa World Cup, do Trần Trung Hiếu (trú tại 54 đường Yên Phụ, phường Ba Đình, Hà Nội) cầm đầu
Cái giá phải trả
Theo ông Trương Đức Lượng, Giám đốc điều hành Công ty An ninh mạng Việt Nam (VSEC), các trang phát sóng lậu hiện đã vượt ra ngoài phạm vi vi phạm bản quyền để trở thành công cụ hỗ trợ cho các tổ chức tội phạm mạng. Hệ thống nTrust của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) ghi nhận 62.952 loại mã độc mới trên thiết bị di động tại Việt Nam trong năm 2025, trong đó có 931 ứng dụng giả mạo các nền tảng phổ biến nhằm đánh cắp thông tin và chiếm quyền điều khiển thiết bị.
Nhiều website phát sóng lậu được cài cắm mã theo dõi của bên thứ ba, các cửa sổ bật lên giả dạng chương trình khuyến mãi với những lời mời gọi như "kèo ngon", "nhận thưởng ngay", rồi dẫn người dùng tới các trang thu thập thông tin đăng nhập. Chỉ với một cú nhấp chuột, thiết bị có thể bị cài phần mềm độc hại nhằm đánh cắp dữ liệu cá nhân và thông tin tài khoản ngân hàng.
Khảo sát của tổ chức Digital Citizens Alliance tại Mỹ năm 2023 cho thấy 46% người dùng truy cập nội dung lậu từng gặp mã độc. Con số này cũng được Ban tổ chức Giải Ngoại hạng Anh sử dụng trong các cảnh báo gửi tới người hâm mộ bóng đá tại châu Á.
Dù vậy, một "điểm mù” trong công tác điều tra vẫn tồn tại. Cho đến nay, chưa có cơ quan nào truy vết đầy đủ hành trình từ một cú nhấp chuột trên trang bóng đá lậu đến thời điểm tiền trong tài khoản nạn nhân bị chiếm đoạt. Các cơ quan chức năng chủ yếu xử lý từng mắt xích riêng lẻ như vi phạm bản quyền, tổ chức đánh bạc hay lừa đảo trực tuyến, thay vì nhìn nhận lớp mã độc ẩn dưới các luồng phát sóng như một phần của chuỗi hoạt động tội phạm có tổ chức.
Theo Bộ Công an, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam năm 2025 ước tính vượt 8.000 tỷ đồng, mới chỉ tính các vụ được trình báo. Phát sóng lậu bóng đá được xem là một trong những cửa ngõ đưa nạn nhân vào hệ sinh thái lừa đảo rộng lớn hơn, nhưng chưa có thống kê nào xác định được mức thiệt hại phát sinh từ chính "cánh cửa" này.
Phần nào xoa dịu lo ngại của người dùng là các lớp phòng thủ AI đang được triển khai trong lĩnh vực tài chính. Đó là mạng lưới giám sát giao dịch thời gian thực của NAPAS kết nối với 47 ngân hàng, các hệ thống phát hiện cuộc gọi lừa đảo của doanh nghiệp viễn thông và các lớp xác thực sinh trắc học chống deepfake trên nền tảng thanh toán điện tử.
Từ tháng 7/2024, Ngân hàng Quân đội (MB) triển khai hệ thống giám sát giao dịch bằng AI phối hợp với A05. Chỉ trong ba tuần đầu, hệ thống đã phát hiện và cảnh báo 2.700 giao dịch đáng ngờ. Hiện nay, MB ngăn chặn khoảng 1.000 lệnh chuyển tiền lừa đảo mỗi tháng, tương đương gần 30 tỷ đồng.
Trên quy mô quốc gia, NAPAS đã tích hợp dữ liệu từ hệ thống SIMO của Ngân hàng Nhà nước và A05 vào nền tảng cảnh báo rủi ro giao dịch thời gian thực, hiện triển khai tại 47 ngân hàng. Trong năm 2025, hệ thống này đã gửi hơn 3,4 triệu cảnh báo giao dịch bất thường tới khách hàng.
Ở lĩnh vực viễn thông, Viettel cho biết đã giảm khoảng 50% số cuộc gọi lừa đảo nhờ hệ thống Antispam ứng dụng AI và dữ liệu lớn, trong khi VNPT chặn khoảng 200.000 cuộc gọi giả mạo mỗi tháng. Ví điện tử MoMo cũng hợp tác với iProov để tăng cường xác thực sinh trắc học chống deepfake.
Điểm mù thượng nguồn
Tháng 3/2026, tổ chức báo chí điều tra Investigate Europe tiến hành thử nghiệm đối với năm chatbot AI phổ biến nhất thế giới tại 10 quốc gia châu Âu. Kết quả cho thấy 75% câu trả lời đã dẫn người dùng tới các trang cá cược không được cấp phép. Nghịch lý nằm ở chỗ: cùng một công nghệ mà nhiều chính phủ đang sử dụng để ngăn chặn cờ bạc trực tuyến, dưới một hình thức khác, lại có thể vô tình dẫn đường cho người dùng đến chính những nền tảng đó.
Khoảng trống mang tính cấu trúc nằm ở phía bên kia của chuỗi phòng vệ. Ở hạ nguồn, Việt Nam đã xây dựng nhiều lớp lá chắn AI để giám sát giao dịch tài chính, ngăn chặn cuộc gọi lừa đảo và xác thực sinh trắc học. Thế nhưng ở thượng nguồn - nơi người dùng lần đầu tiếp xúc với các trang phát sóng lậu - năng lực phát hiện và cảnh báo bằng AI vẫn gần như chưa được triển khai ở quy mô quốc gia.
Trong khi đó, các website vi phạm ngày càng linh hoạt. Tên miền mới có thể xuất hiện chỉ vài giờ sau khi bị chặn, được đăng ký tại nước ngoài và liên tục thay đổi địa chỉ IP nhằm né tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.
Một số quốc gia trong khu vực đã bắt đầu đưa AI vào tuyến đầu của cuộc chiến này. Trong mùa World Cup gần đây, chính quyền Thái Lan công khai sử dụng AI để phát hiện và chặn 13.888 đường dẫn liên quan đến cờ bạc trực tuyến chỉ trong vòng 18 ngày. Ngược lại, Việt Nam lựa chọn hướng tiếp cận tập trung vào điều tra, truy tố và xử lý hình sự, trong khi vai trò của AI trong khâu phát hiện sớm vẫn ít được nhắc đến.
Thực tế, Việt Nam không thiếu công nghệ. Nhiều giải pháp trong nước đã chứng minh hiệu quả, điển hình như Sigma Active Observer (SAO) của Thu Do Multimedia, nền tảng ứng dụng AI để tự động phát hiện vi phạm bản quyền, theo dõi luồng phát sóng trái phép và nhận diện các hành vi lách luật thông qua VPN theo thời gian thực.
Tuy nhiên, những "mắt thần" công nghệ này hiện chủ yếu được các đơn vị sở hữu bản quyền triển khai riêng lẻ để tự bảo vệ nội dung của mình, thay vì được kết nối thành một hạ tầng giám sát thống nhất ở quy mô quốc gia. Ngay cả Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025, có hiệu lực từ tháng 3/2026, dù đã đặt ra các quy định nghiêm cấm hành vi giả mạo bằng AI và nhiều hình thức lạm dụng công nghệ khác, nhưng các công cụ phát hiện, quét và thực thi trên diện rộng vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.
Có thể nói, lá chắn AI của Việt Nam đã tồn tại và đang phát huy hiệu quả đáng kể trong lĩnh vực tài chính số. Nhưng phần lớn nguồn lực hiện vẫn tập trung vào việc ngăn chặn hậu quả sau khi rủi ro đã phát sinh. Các hệ thống này giống như những hàng rào được gia cố ngày càng chắc chắn quanh "chuồng bò”, trong khi kẻ gian đã tìm được lối đi khác để len vào từ cổng chính.