Động lực kết nối vùng
Sau nhiều năm tăng trưởng dựa trên sự tập trung, Thành phố bắt đầu chạm đến giới hạn của chính mình: hạ tầng quá tải, không gian sống bị nén chặt và chi phí ngày càng cao. Nếu không chuyển dịch sang mô hình phát triển dựa trên chất lượng - từ giao thông công cộng, môi trường, đến văn hóa đô thị - thì lợi thế trung tâm sẽ dần bị bào mòn.
Ngược lại, Đồng Nai có một cơ hội hiếm có: được xây dựng gần như từ đầu trong một bối cảnh đã có bài học. Nếu biết tận dụng, có thể tránh những sai lầm mà TPHCM đã trải qua, để tạo ra một mô hình đô thị cân bằng hơn giữa sản xuất và đời sống. Nhưng cơ hội này cũng đi kèm rủi ro: nếu phát triển theo lối dàn trải, chạy theo bất động sản ngắn hạn, hoặc thiếu bản sắc thì sẽ trở thành một không gian rộng nhưng thiếu sức sống.
Một góc khu trung tâm thành phố Hồ Chí Minh
Một yếu tố không thể bỏ qua là liên kết văn hóa và bản sắc đô thị. TPHCM có một lợi thế vô hình nhưng rất lớn: đó là hình ảnh của một thành phố năng động, cởi mở và giàu cơ hội. Đồng Nai, nếu muốn trở thành một cực phát triển thực sự, không thể chỉ dựa vào hạ tầng và công nghiệp, mà phải xây dựng được bản sắc riêng - một lý do để con người không chỉ đến làm việc mà còn muốn ở lại. Bản sắc này không thể sao chép, phải hình thành từ cách tổ chức không gian sống từ cộng đồng và từ chính nhịp sống của đô thị đó.
Tổng thể, giá trị gia tăng của vùng TPHCM - Đồng Nai không nằm ở việc "ai lớn hơn", mà ở việc kết nối với nhau tốt đến đâu và bổ sung cho nhau sâu đến mức nào. TPHCM cần đi lên bằng chiều sâu tri thức và chất lượng sống. Đồng Nai cần đi lên bằng năng lực tổ chức sản xuất và không gian phát triển. Cả hai chỉ thực sự tạo ra đột phá khi được đặt trong một hệ thống liên kết hiệu quả, nơi dòng chảy nguồn lực không bị cản trở bởi ranh giới hành chính.
Nếu nhìn thẳng vào cấu trúc phát triển của vùng phía Nam trong nhiều năm qua, có thể thấy một điều rất rõ: TPHCM đã phát triển đến ngưỡng mà chính sự thành công đã trở thành giới hạn. Thành phố không thiếu nhu cầu, không thiếu vốn, không thiếu con người nhưng lại thiếu không gian để tiếp tục chuyển hóa tất cả những thứ đó thành giá trị mới. Chính ở điểm này, vai trò của Đồng Nai - khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương - không còn là "vệ tinh", mà là một mắt xích bắt buộc để hệ thống tiếp tục vận hành.
Điểm then chốt không nằm ở việc Đồng Nai có gì, mà ở chỗ TPHCM đang thiếu gì mà không thể tự giải quyết. TPHCM thiếu đất cho sản xuất quy mô lớn; thiếu không gian để phát triển hạ tầng mới; thiếu khả năng tổ chức lại đô thị mà không phải trả chi phí rất lớn. Những thứ này không thể "cải tạo" từ bên trong, chỉ có thể dịch chuyển ra bên ngoài. Nhưng nếu bên ngoài chỉ là các tỉnh với quyền hạn hạn chế thì sự dịch chuyển đó luôn bị đứt đoạn: quy hoạch không đồng bộ, hạ tầng lệch pha và quyết định chậm.
Khi Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, một điều quan trọng xảy ra: phần "bên ngoài" đó được nâng lên thành một cấp độ có thể đồng vận hành với TPHCM, chứ không còn phụ thuộc vào nó. Đó chính là lý do Đồng Nai trở thành mắt xích. Không phải vì thay thế TPHCM, mà vì nó tiếp nhận và hoàn tất những gì TPHCM không thể làm tiếp.
Cơ hội và thách thức
Khi đặt TPHCM và Đồng Nai vào cùng một mặt bằng thể chế - đều là đô thị trực thuộc Trung ương - thì một thay đổi quan trọng nhưng ít được nhìn thấy ngay lập tức chính là sự "cân bằng lại chất lượng quản trị” giữa hai không gian này.
Trước đây, dù có liên kết kinh tế rất chặt nhưng giữa TPHCM và Đồng Nai vẫn tồn tại một "độ lệch" nhất định về năng lực quản lý và tiêu chuẩn vận hành. TPHCM với vai trò trung tâm, buộc phải phát triển các chuẩn mực cao hơn về quản trị đô thị, về minh bạch, về tốc độ xử lý công việc. Trong khi đó, Đồng Nai - dù phát triển nhanh - vẫn vận hành trong khuôn khổ của một tỉnh, nơi yêu cầu về mức độ phức tạp và áp lực chưa ở cùng cấp độ.
Khi Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, độ lệch này buộc phải được thu hẹp. Không phải vì áp lực cạnh tranh đơn thuần, mà vì cùng một cấp độ thể chế đòi hỏi cùng một chuẩn mực vận hành. Điều này kéo theo quá trình nâng cấp về chất lượng nguồn nhân lực quản lý: từ cách ra quyết định, cách phối hợp liên ngành đến khả năng xử lý những vấn đề phức tạp của đô thị quy mô lớn.
Ở đây, không chỉ là việc "đào tạo thêm người giỏi" mà là sự thay đổi trong cách hệ thống vận hành con người. Khi hai đô thị cùng cấp, việc luân chuyển cán bộ, chia sẻ kinh nghiệm và thậm chí là cạnh tranh về chất lượng quản trị sẽ diễn ra rõ ràng hơn. Điều này tạo mặt bằng chung cao hơn, nơi các chuẩn mực tốt không còn nằm riêng ở TPHCM mà lan tỏa sang Đồng Nai.
Cùng với đó, vấn đề minh bạch và giám sát thể chế cũng bước sang trạng thái khác. Khi một địa phương trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, không chỉ có thêm quyền mà đồng thời cũng chịu mức độ giám sát trực tiếp và chặt chẽ hơn từ Trung ương. Điều này tạo ra hai hiệu ứng song song.
Thứ nhất, các quyết định lớn - đặc biệt liên quan đến quy hoạch, đất đai, hạ tầng - sẽ khó bị chi phối bởi những lợi ích cục bộ ngắn hạn vì chúng nằm trong tầm theo dõi và đánh giá ở cấp cao hơn. Thứ hai, yêu cầu về minh bạch trong vận hành cũng tăng lên, vì quy mô tác động của các quyết định này không còn giới hạn trong một địa phương mà ảnh hưởng đến cả vùng.
Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhìn rõ: sự "chỉ đạo từ Trung ương" trong trường hợp này không phải là sự can thiệp chi tiết vào từng quyết định, mà là thiết lập một khung chuẩn và hệ thống giám sát đủ mạnh để bảo đảm mọi quyết định đi đúng hướng. Quyền tự chủ vẫn được giữ, nhưng đi kèm với trách nhiệm giải trình cao hơn.
Chính sự kết hợp này - giữa tự chủ và giám sát - mới tạo ra khác biệt. Nếu chỉ có tự chủ mà thiếu giám sát dễ dẫn đến phân mảnh và lệch hướng. Nếu chỉ có giám sát mà thiếu tự chủ, hệ thống sẽ chậm và kém linh hoạt. Khi hai yếu tố này được cân bằng, đô thị có thể vừa vận hành nhanh vừa giữ được kỷ luật.
Ở góc độ nguồn lực, việc đưa Đồng Nai lên thành phố trực thuộc Trung ương cũng giúp thay đổi cách phân bổ và sử dụng. Không chỉ là vấn đề ngân sách mà là khả năng huy động và điều phối nguồn lực ở quy mô lớn hơn, từ đầu tư công, đầu tư tư nhân đến các dự án mang tính liên vùng. Khi Trung ương nhìn nhận Đồng Nai như một cực phát triển ngang cấp, các quyết định đầu tư không còn mang tính "hỗ trợ địa phương", mà mang tính "đầu tư chiến lược cho vùng".
Tất cả những thay đổi này, nếu diễn ra đồng bộ, sẽ tạo ra nền tảng mới: nơi TPHCM và Đồng Nai không chỉ kết nối về kinh tế, mà còn tương thích về chất lượng quản trị và chuẩn mực vận hành. Khi hai trung tâm có thể "nói cùng một ngôn ngữ quản lý”, việc phối hợp sẽ giảm ma sát đáng kể. Và chính ở điểm đó, giá trị thực sự xuất hiện.
Không phải ở việc ai mạnh hơn mà ở chỗ toàn bộ hệ thống vận hành trơn tru hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn. Khi đó, những gì trước đây bị cản trở bởi khác biệt về thể chế và năng lực quản lý sẽ dần được tháo gỡ, mở đường cho một giai đoạn phát triển sâu hơn, nơi tăng trưởng không chỉ nhanh mà còn bền vững.
Năm 2025, GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn) của tỉnh Đồng Nai tăng 9,63%, đứng thứ 7 cả nước. Quy mô GRDP đạt khoảng 678.000 tỷ đồng, thu ngân sách vượt 102.000 tỷ đồng, xếp thứ 4 cả nước (chỉ sau Hà Nội, TPHCM và TP.Hải Phòng). Đặc biệt, Đồng Nai là một trong số ít địa phương tự cân đối ngân sách, không nhận trợ cấp từ Trung ương. Với quy mô kinh tế, nguồn lực tài chính, năng lực tự chủ và dư địa phát triển như vậy, Đồng Nai đã thực sự bước vào ngưỡng của một đô thị cấp vùng.
Mô hình đa trung tâm, đa cực tăng trưởng với 4 hành lang chiến lược (trục hàng không - cảng biển - logistics - dịch vụ hiện đại; trục kết nối công nghiệp, nông nghiệp, du lịch sinh thái, năng lượng; trục cửa khẩu, biên mậu, logistics xuyên biên giới và liên kết hàng không - cảng biển - cao nguyên - duyên hải) sẽ bổ sung hoàn hảo cho định vị của TPHCM là trung tâm tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo, tạo thành cấu trúc 2 động cơ song hành: TPHCM giữ vai trò "bộ não" tài chính - tri thức, Đồng Nai là "trái tim" sản xuất - logistics - cửa ngõ quốc tế.
(CATP) Từ một cấu trúc tương đối ổn định, nơi TPHCM giữ vai trò trung tâm và các địa phương xung quanh vận hành như những vành đai bổ trợ, vùng Đông Nam Bộ bước vào một trạng thái mới: vừa liên kết chặt chẽ hơn, vừa cạnh tranh trực diện hơn.