Tại hội thảo xác minh thông tin mộ liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng ngày 08/6, Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng tham mưu, đưa ra một nhận định đáng chú ý: nguồn thông tin trong nước hiện ngày càng cạn dần, nhân chứng ngày càng ít, tuổi cao, trí nhớ suy giảm. Nhận định này đặt ra bài toán lớn cho công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên phạm vi cả nước, khi vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và gần 300.000 mộ liệt sĩ đang an táng tại các nghĩa trang nhưng chưa xác định được danh tính.
Lấy mẫu ADN - trả lại tên cho liệt sĩ
Theo số liệu của Văn phòng Ban Chỉ đạo 515, trải qua các cuộc kháng chiến cứu nước và làm nhiệm vụ quốc tế, dân tộc ta đã có hơn 1,2 triệu cán bộ, chiến sĩ và đồng bào anh dũng hy sinh. Đảng và Nhà nước đã nỗ lực tìm kiếm và quy tập được hơn 1.075.000 mộ liệt sĩ. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và gần 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Trong giai đoạn 2021 - 2025, hành trình tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ trên cả nước đã đưa gần 7.000 liệt sĩ trở về. Riêng khu vực phía Nam - nơi diễn ra nhiều trận đánh ác liệt nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ - toàn quốc đã tìm kiếm, quy tập được 4.016 hài cốt liệt sĩ. Trong đó, Quân khu 5 quy tập 984, Quân khu 7 quy tập 590 và Quân khu 9 quy tập 1.104 hài cốt liệt sĩ.
Ngày 27/8/2025, Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đồng Nai tổ chức Lễ viếng, truy điệu, an táng 30 hài cốt liệt sĩ QĐND Việt Nam hy sinh, được tìm thấy tại hai xã Lộc Ninh và Phước Sơn, đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh
Trước thực trạng trên, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027, hướng tới mốc kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Chiến dịch diễn ra trên phạm vi cả nước, với 24 đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hoạt động trong nước, tại Lào và Campuchia. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia, nhấn mạnh tại hội thảo xác minh thông tin mộ liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng diễn ra trong thời điểm cả nước đang thực hiện những ngày tháng cao điểm của chiến dịch này. Đến nay, các đội tìm kiếm, quy tập đã tìm kiếm, quy tập được 974 hài cốt liệt sĩ, trong đó tại Lào là 182 hài cốt, tại Campuchia là 550 hài cốt và trong nước là 242 hài cốt.
Song song với công tác tìm kiếm, quy tập, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN cũng đang được đẩy mạnh trên toàn quốc. Đây là một trong những trọng tâm của Chiến dịch 500 ngày đêm. Tại TPHCM, Ban Chỉ đạo 515 đặt mục tiêu từ tháng 6/2026 đến tháng 7/2027 hoàn thành lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với 7.668 mộ chưa xác định được thông tin tại 12 nghĩa trang trên địa bàn. Từ tháng 7/2027 đến tháng 12/2030, tiếp tục lấy mẫu đối với các mộ liệt sĩ đã có một số thông tin nhưng chưa xác định được danh tính sau khi áp dụng phương pháp thực chứng.
Tại tỉnh Tây Ninh (khu vực tỉnh Long An cũ), Ban Chỉ đạo 515 tỉnh tiến hành lấy mẫu đối với 150 phần mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Huệ trong các ngày 04 đến 09/6/2026. Sau khi tổng kết, đánh giá kết quả và rút kinh nghiệm, địa phương sẽ triển khai đồng loạt tại 16 nghĩa trang liệt sĩ còn lại trên toàn địa bàn. Tại Đồng Tháp, tỉnh được giao chỉ tiêu tìm kiếm, quy tập 370 hài cốt liệt sĩ từ tháng 01/2026 đến tháng 7/2027, riêng năm 2026 là 230 hài cốt.
Thông tin là yếu tố quyết định trực tiếp đến hiệu quả, kết quả, thời gian và công sức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, công tác này hiện đang gặp điểm nghẽn lớn về thông tin. Nhân chứng sống - những người trực tiếp tham gia chiến đấu hoặc chứng kiến các trận đánh và việc chôn cất - ngày càng ít đi, tuổi ngày càng cao, trí nhớ suy giảm. Nhiều nhân chứng đã qua đời trước khi kịp cung cấp thông tin đầy đủ. Bên cạnh đó, nhiều nguồn tư liệu trong nước đã được giải mã nhưng vẫn thiếu yếu tố không gian cụ thể - nghĩa là biết có sự kiện nhưng không xác định được vị trí chính xác trên thực địa hiện nay. Trong khi đó, phía Mỹ nắm giữ một khối lượng tư liệu khổng lồ từ thời chiến tranh - bao gồm không ảnh, ảnh vệ tinh, báo cáo quân sự, bản đồ tác chiến - nhưng việc khai thác thông tin từ nguồn này chưa tương xứng với khối lượng tư liệu hiện có.
Tại hội thảo, lãnh đạo Bộ Tư lệnh TPHCM cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của báo chí, truyền thông trong công tác tìm kiếm nhân chứng. Theo đánh giá, nếu không có báo chí, truyền thông, nhiều nhân chứng sẽ không biết để chủ động cung cấp thông tin. Thực tế, hơn một tuần trước hội thảo, khi thông tin về cuộc tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng được công bố rộng rãi, nhiều người dân từng chứng kiến việc chôn cất tập thể tại Nghĩa địa Đô Thành đã chủ động liên hệ Bộ Tư lệnh TPHCM để cung cấp thông tin.
Công an TPHCM thu nhận mẫu ADN cho thân nhân các liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại UBND phường Thủ Dầu Một và UBND phường Tân Khánh trong khuôn khổ chương trình "Xuân tri ân - Tết nghĩa tình"
Giải pháp công nghệ và ngân hàng hồ sơ
Trước thực trạng nguồn thông tin trong nước ngày càng cạn kiệt, Đại tá Bùi Yên Tĩnh đề xuất một loạt giải pháp tháo gỡ. Thứ nhất, cần tăng cường khai thác các nguồn tư liệu nước ngoài - đặc biệt là kho không ảnh, ảnh vệ tinh và báo cáo quân sự của Mỹ đã được giải mật. Hai vụ việc tại Công viên Lê Thị Riêng và đường Trường Chinh (Kon Tum) cho thấy nguồn tư liệu từ phía Mỹ, kết hợp với lời kể của cựu binh bên kia chiến tuyến, có giá trị rất lớn trong việc xác định vị trí chôn cất tập thể.
Thứ hai, cần ứng dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại, đặc biệt là công nghệ radar xuyên đất (GPR), để khảo sát hiện trường trước khi triển khai khai quật. Công nghệ này đang được áp dụng tại cả hai điểm nóng - đường Trường Chinh (Kon Tum) và Công viên Lê Thị Riêng - và cho thấy hiệu quả trong việc phát hiện các dấu hiệu bất thường dưới lòng đất mà phương pháp truyền thống không thể nhận biết.
Thứ ba, cần xây dựng ngân hàng hồ sơ mộ liệt sĩ tập thể. Đại tá Bùi Yên Tĩnh cho rằng đây là công cụ cần thiết để tập hợp, hệ thống hóa và chia sẻ thông tin giữa các đơn vị, địa phương - thay vì để thông tin nằm phân tán, rời rạc như hiện nay. Hiện các tỉnh, thành phố đã cơ bản hoàn thành kết luận địa bàn ở các cấp, một số địa phương đã hoàn thiện sản phẩm bản đồ tìm kiếm quy tập và bàn giao sản phẩm bản đồ đợt 1 cho Cục Bản đồ, Bộ Tổng Tham mưu, theo số liệu từ Văn phòng Ban Chỉ đạo 515.
Ngày 09/6, Bộ Tư lệnh TPHCM tổ chức hội nghị ra quân tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, triển khai thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm. Hành trình 500 ngày đêm đang bước vào giai đoạn cao điểm. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là đưa các liệt sĩ trở về nghĩa trang mà còn phải cố gắng trả lại tên tuổi cho các liệt sĩ, đó là mong mỏi của thân nhân và cũng là trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Hai vụ việc tại Công viên Lê Thị Riêng và đường Trường Chinh (Kon Tum) đã cho thấy: khi kết hợp đúng cách giữa tư liệu lịch sử, công nghệ hiện đại, sự hợp tác quốc tế và sự chung tay của cộng đồng, những hố chôn tập thể nằm im sau hơn nửa thế kỷ vẫn có thể được tìm thấy.
(CATP) Ngày 05/6, trên tuyến đường Trường Chinh thuộc địa bàn giáp ranh phường Kon Tum và phường Đăk Cấm (thuộc địa phận Kon Tum cũ, nay là tỉnh Quảng Ngãi), nhóm chuyên gia trường Đại học Khoa học Tự nhiên TPHCM bắt đầu kéo thiết bị radar xuyên đất dọc mặt đường nhựa, quét tìm những dấu hiệu bất thường dưới lòng đất. Họ đang tìm kiếm dấu tích của một hố chôn tập thể, nơi được cho là chôn cất từ 70 đến 90 cán bộ, chiến sĩ Quân Giải phóng hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 tại chiến trường Kon Tum. Manh mối dẫn đến cuộc tìm kiếm này bắt nguồn từ 2 bức ảnh chiến tranh do một cựu binh Mỹ cung cấp.