"Cởi trói" khu tứ giác bị "phong ấn" gần 20 năm
Cách dự án Nhà thi đấu Phan Đình Phùng không xa, một khu đất khác có vị trí còn đắc địa hơn vừa được "tháo xích" sau gần 20 năm bị "phong ấn", đó là khu đất nằm ở tứ giác Lê Lợi - Nam Kỳ Khởi Nghĩa - Nguyễn Thiệp - Đồng Khởi, phường Bến Thành, TPHCM.
Nơi đây từng là vị trí của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC). Sau vụ cháy năm 2002, công trình bị tháo dỡ. Năm 2004, Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) được giao khu đất để xây dựng dự án Tháp SJC. Sau đó dự án được triển khai bởi các nhà đầu tư liên quan đến Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, với quy mô 41 tầng, vốn đầu tư khoảng 5.000 tỷ đồng. Năm 2019, dự án được đề xuất hạ độ cao để phù hợp với quy hoạch cảnh quan khu vực.
Sau gần 20 năm bị "phong ấn", khu đất làm dự án Tháp SJC được "cởi trói" trở thành điểm vui chơi, check-in nổi tiếng
Mặc dù nằm ở vị trí đắc địa, dự án vẫn "án binh bất động" hơn hai thập kỷ, tạo ra một "vết lặng" giữa lòng đô thị. Bao quanh là những tấm rào chắn cao quá đầu người, bên trong cây cỏ mọc hoang, cùng những lời hứa về một công trình "khủng" vẫn nằm trên giấy.
Trong bối cảnh quỹ đất công hạn hẹp, vừa qua, lãnh đạo TP đã trưng dụng khu đất này làm công viên, vườn hoa tạm phục vụ người dân. Trên khu đất, đơn vị thi công bố trí nhiều cây xanh, tiểu cảnh tạo bóng mát và cảnh quan; nhiều khoảng sân được tráng bê-tông, lát gạch sạch sẽ, giúp người dân có không gian thoáng đãng để thư giãn, luyện tập thể dục thể thao. Một nhà vệ sinh công cộng cũng được xây dựng, đáp ứng nhu cầu thiết thực.
Sau thời gian thi công khẩn trương, công trình đã hoàn thành và đưa vào sử dụng đúng dịp Tết Bính Ngọ 2026, tạo "cú hích" lớn trong việc quy hoạch đô thị và sử dụng hiệu quả đất công.
"Giải cứu" biểu tượng xa hoa một thời
Dù nằm ở vị trí "kim cương", dự án tòa nhà Satra Tax Plaza bị "trùm mền" gần 10 năm đã trở thành điển hình về sự lãng phí tài nguyên đất đai. Dự án được quy hoạch trên nền Thương xá Tax - trung tâm thương mại sầm uất bậc nhất TPHCM với lịch sử hơn 130 năm. Công trình được xây dựng từ năm 1880, thời Pháp thuộc, tại góc đại lộ Charner (sau là Nguyễn Huệ) và đại lộ Bonnard (sau là Lê Lợi).
Ban đầu, Thương xá Tax mang tên Les Grands Magasins Charner (GMC) kinh doanh các mặt hàng xa xỉ nhập khẩu từ Anh, Pháp và các nước phương Tây, phục vụ giới thượng lưu Sài Gòn và các điền chủ Nam Kỳ lục tỉnh. Năm 1960, công trình chính thức mang tên Thương xá Tax. Sau ngày 30/4/1975, Thương xá Tax thành Trung tâm Bách hóa tổng hợp, tòa nhà được giao cho UBND TPHCM quản lý.
Trải qua nhiều lần thay đổi, đến năm 1997, tòa nhà đổi tên thành "Công ty Bán lẻ Tổng hợp Sài Gòn" do Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn (Satra) quản lý. Năm 1998, tên gọi Thương xá Tax được phục hồi. Năm 2003, tòa nhà trải qua cuộc đại trùng tu cuối cùng.
Ngày 25/9/2014, Thương xá Tax chính thức đóng cửa, kết thúc sứ mệnh sau 134 năm hoạt động. Đến ngày 12/10/2016, công trình bắt đầu được tháo dỡ. Tuy nhiên, sau gần 10 năm, dự án Satra Tax Plaza liên tục chậm tiến độ, khiến hơn 9.000m² "đất vàng" bị "ngâm" giữa trung tâm TP. Bên trong dự án cỏ mọc um tùm, không tạo ra giá trị kinh tế trong thời gian dài, gây lãng phí cơ hội kinh doanh và nguồn thu ngân sách hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.
Tháng 10/2025, UBND TPHCM ra "tối hậu thư” yêu cầu đẩy nhanh xử lý dứt điểm các vướng mắc tại dự án để sớm triển khai xây dựng. Các đơn vị liên quan, đứng đầu là Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn (Satra), được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện thủ tục để "đánh thức" tiềm năng khu đất.
Trong thời gian chờ xử lý, đầu tháng 01/2026, TP trưng dụng khu đất Thương xá Tax làm công viên, vườn hoa tạm, góp phần chỉnh trang đô thị và tạo thêm không gian công cộng, điểm check-in cho người dân, du khách dịp Tết.
Đặc biệt, trong bối cảnh đường Lê Lợi và phố đi bộ Nguyễn Huệ thường xuyên quá tải khi diễn ra các sự kiện trọng đại, khu đất tại Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC), Thương xá Tax trở thành địa điểm "cứu cánh", góp phần giải tỏa vấn nạn kẹt xe và tình trạng người dân chen chúc trong lúc tham gia sự kiện.
Anh Nguyễn Văn Hùng (ngụ quận Gò Vấp) chia sẻ: Mấy năm trước, mỗi dịp lễ Tết hay các sự kiện lớn, gia đình anh gặp khó khăn khi tìm chỗ gửi xe và không gian nghỉ ngơi tại khu vực trung tâm. Năm nay nhờ các khu "đất vàng" được "giải cứu", việc vui chơi, thư giãn trở nên thuận tiện hơn. Những khu "đất vàng" này được trang trí rất đẹp mắt, giúp anh và nhiều người khác có chỗ để check-in.
Cú "chuyển mình" ở khu "đất vàng" 152 Trần Phú
Với diện tích 30.927,7m², giáp ba tuyến đường Trần Phú - Lê Hồng Phong - Trần Nhân Tông, khu đất 152 Trần Phú (phường Chợ Quán) được xem là một trong những khu đất "khủng" cuối cùng còn lại trong nội đô TPHCM. Tuy nhiên, trái ngược với vẻ hào nhoáng về diện tích và vị trí, khu đất đã trải qua nhiều biến cố thăng trầm khi trở thành tâm điểm của những sai phạm đất đai rúng động một thời.
Nhờ chính sách chỉnh trang đô thị của lãnh đạo TP, khu đất Thương xá Tax (cũ) được "giải cứu"
Trước đây, khu đất này là vị trí của Nhà máy Thuốc lá Sài Gòn, do Công ty Thuốc lá Sài Gòn (100% vốn Vinataba) quản lý. Thực hiện chủ trương di dời ra khỏi nội thành, Nhà máy thuốc lá Sài Gòn được dời về một KCN ở huyện Bình Chánh (cũ). Khu đất được Vinataba xin chủ trương thực hiện dự án xây dựng cao ốc văn phòng, trung tâm thương mại dịch vụ, khách sạn, căn hộ cao cấp mang tên Vina Square.
Năm 2008, TPHCM cấp giấy chứng nhận đầu tư cho Vinataba thực hiện dự án. Đầu năm 2009, Vinataba được Sở TN&MT TP cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, Vinataba không triển khai dự án mà dùng khu đất này góp vốn vào Công ty TNHH Vina Alliance. Đây chính là bước ngoặt tạo ra hàng loạt sai phạm sau này.
Theo Thông báo Kết luận thanh tra số 1871/TB-TTCP ngày 20/10/2022, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra hàng loạt sai phạm của Vinataba trong việc thực hiện góp vốn dự án tại 152 Trần Phú. Với những sai phạm ấy, Thanh tra Chính phủ yêu cầu Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp chủ trì cùng Bộ Tài chính, UBND TPHCM, Vinataba và các Bộ, ngành liên quan thu hồi cơ sở nhà đất 30.927,7m2 tại 152 Trần Phú và xử lý các phát sinh trong quá trình thu hồi. Trong quá trình thực hiện, nếu phát hiện có dấu hiệu tội phạm hoặc đến ngày 31/12/2023 chưa thực hiện được việc thu hồi thì chuyển sang Cơ quan điều tra, Bộ Công an để điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.
Sau kết luận của Thanh tra Chính phủ, giai đoạn 2023 - 2024, UBND TPHCM ra quyết định thu hồi toàn bộ khu đất, hủy giấy chứng nhận đăng ký quyền sử dụng đất đã cấp. Sau khi thu hồi, lô đất được kiến nghị giao cho UBND quận 5 (cũ) quản lý toàn diện về đất đai, xây dựng và quy hoạch. Đồng thời Bộ Công an vào cuộc, tiếp tục xem xét xử lý các sai phạm liên quan.
Trong khi chờ cơ quan chức năng xử lý, dự án bị quây tôn bỏ hoang, hàng rào rỉ sét, các chốt bảo vệ không có người canh giữ. Bên trong dự án cây cỏ mọc um tùm, trở thành nơi đỗ xe và kho bãi tạm hoặc được một số người dân tận dụng làm nơi để đồ đạc. Tại mặt tiền đường Trần Nhân Tôn được người dân lấn chiếm bán đồ ăn thức uống, nhiều chỗ bị đổ xà bần, rác thải, trông nhếch nhác.
Thực hiện chủ trương chỉnh trang đô thị của lãnh đạo TP, tháng 01/2026, khu đất 152 Trần Phú được "hồi sinh" phục vụ nhu cầu vui chơi, sinh hoạt của người dân trong dịp Tết Bính Ngọ 2026. Việc chỉnh trang khu đất 152 Trần Phú do Công ty CP Tập đoàn Masterise thực hiện, với diện tích cải tạo hơn 4.000m², gồm 3.000m² công viên và 1.000m² vỉa hè. Không gian được trang trí bằng tre và các loại hoa như cúc, mào gà, mai, sen, đào... tạo nên một vườn hoa rực rỡ. Điểm nhấn là linh vật ngựa cao 8m, dài 7,5m, nặng 5 tấn, được lắp ghép từ thép và trang trí đèn LED.
Người dân địa phương cho biết, việc "hồi sinh" khu đất không chỉ giúp cải thiện không gian sống mà còn góp phần làm thay đổi diện mạo đô thị, tạo thêm nơi vui chơi, sinh hoạt.
Ngoài các khu đất trên, TP còn trưng dụng nhiều khu đất khác tại phường Bến Nghé như: 8 - 12 Lê Duẩn, 2 - 4 - 6 Hai Bà Trưng, 34 - 36 và 42 Chu Mạnh Trinh, 33 Nguyễn Du; cùng hai khu đất tại phường Cầu Ông Lãnh (87 Cống Quỳnh, 74 Hồ Hảo Hớn - 289 Trần Hưng Đạo) làm công viên, vườn hoa tạm.
Với những giải pháp đúng đắn, hợp lòng dân, lãnh đạo TPHCM đã cho thấy, đây không chỉ là một giải pháp tận dụng hiệu quả quỹ đất bị lãng quên suốt nhiều năm mà còn phản ánh một tư duy tiến bộ trong quản lý đô thị: đất đai phải phục vụ cộng đồng thay vì bị "trùm mền" bên trong những bức tường tôn kín mít.
(CATP) Mặc dù đứng "chót bảng" về mật độ công viên cây xanh (CVCX) với khoảng 0,55m²/người, thấp hơn từ 3 - 4 lần so với mức trung bình tại các đô thị lớn trên cả nước (2m²/người), thì TPHCM đang tồn tại một nghịch lý: nhiều khu đất tọa lạc tại các vị trí đắc địa lại bị bỏ hoang một cách phung phí suốt nhiều năm, gây hệ lụy về kinh tế, xã hội và quy hoạch đô thị.