Nữ BĐSG làm trụ trì ở tuổi … 95
Buổi hội ngộ mang ý nghĩa đặc biệt khi anh Trần Vũ Bình (con trai bà Đặng Thị Thiệp) sắp xếp cho 2 nữ BĐSG gặp nhau tại một nơi từng là cơ sở của BĐSG với Hiệu vàng lá nổi tếng "Phú Xuân - Vĩnh Xuân" trên đường Hai Bà Trưng, P. Tân Định, TPHCM (trước kia là đường Trưng Nữ Vương). Hoà trong không khí rộn ràng của những ngày tháng 4 lịch sử, 2 nữ BĐSG tay bắt mặt mừng, kể lại những câu chuyện đáng nhớ, mang đậm dấu ấn cuộc đời.
Ấn tượng đặc biệt là Ni trưởng Thích nữ Diệu Thông - vị nữ tu được bổ nhiệm Trụ trì chùa Thất Bửu (xã An Châu, tỉnh An Giang) ở tuổi 95, một trường hợp hiếm có! Ở cái tuổi "cửu thập", Ni trưởng Diệu Thông (SN 1931, thế danh Phạm Thị Bạch Liên, bí danh Huyền Trang, biệt danh Chín Tô) vẫn còn minh mẫn, nói chuyện sảng khoái, pha lẫn hài hước, lạc quan! Vị nữ tu là nguyên mẫu của nhân vật "Ni cô Huyền Trang" trong bộ phim kinh điển nổi tiếng "BĐSG".
Từ một người tu hành (xuất gia lúc 9 tuổi), Ni trưởng Diệu Thông đã giác ngộ cách mạng, gia nhập lực lượng BĐSG - Gia Định từ năm 1965, tham gia Đơn vị F100 làm công tác giao liên, tình báo và trực tiếp chiến đấu. Đây là lực lượng tinh nhuệ, chuẩn bị cho Cuộc tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968. Để thực hiện nhiệm vụ, vị nữ tu phải liên tục "biến hoá”, nhập vai thành ni cô khất thực, bán nhang, hay người đi buôn..., nhằm tránh bị phát hiện.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm gia đình bà Đặng Thị Thiệp vào năm 2018
Không chỉ thế, bà Liên còn tham gia các trận đánh "xuất quỷ nhập thần" của lực lượng BĐSG - Gia Định, gây tiếng vang lớn như trận đánh Cư xá Victoria, Nhà hàng Mỹ Cảnh, Tổng nha Cảnh sát ngụy, Khách sạn Metropol, Sân bay Tân Sơn Nhất... Đặc biệt là các trận đánh vào cơ quan đầu não của chế độ Sài Gòn trong Cuộc tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968, làm kẻ thù khiếp vía. Từng sa vào tay kẻ thù, bị tra tấn dã man nhưng bà không khai nửa lời, quyết bảo vệ tổ chức, đồng đội đến cùng. Năm 1974, bà được điều về Lữ đoàn 316 - Bộ Chỉ huy miền B2, tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.
Vị nữ tu cho biết, những kỷ vật vô vùng quý giá của bà như chiếc áo lam, khăn trùm màu vàng cùng chiếc xe máy từng chở đồng đội tấn công Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ, Đài Phát thanh Sài Gòn, Bộ Tổng tham mưu...hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ.
Sau ngày đất nước thống nhất 30/4/1975, bà tiếp tục công tác tại Phòng Tham mưu Bộ Tư lệnh TPHCM, đến năm 1982 thì nghỉ hưu, về sống tại chùa Thất Bửu, huyện Châu Thành (nay là xã An Châu), tỉnh An Giang, tiếp tục tu hành và mong muốn gửi trọn đời mình tại ngôi chùa này.
Ni trưởng Thích nữ Diệu Thông được bổ nhiệm làm Trụ trì chùa Thất Bửu ở tuổi 95
Tháng 3/2015, sư cô được Giáo hội Phật giáo Việt Nam tấn phong hàng giáo phẩm Ni trưởng ở tuổi 84! Đúng 11 năm sau, Ni trưởng TN Diệu Thông được bổ nhiệm trụ trì chùa Thất Bửu, theo Quyết định số 048/QĐ-BTS ngày 24/3/2026 của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh An Giang.
Vị Ni trưởng tâm niệm:"Từng trải qua chiến tranh, tôi cảm nhận sâu sắc giá trị của hoà bình, đôc lập, tự do. Trong chiếc áo tu hành, tôi là chiến sĩ BĐSG, trong con người cách mạng, có tinh thần đạo pháp. Suốt cả cuộc đời, tôi luôn tu rèn, sống tốt đời đẹp đạo, mãi mang trong mình một tình yêu quê hương đất nước sắt son, sâu nặng...".
Nỗi oan 10 năm… "vợ bé”
So với Ni trưởng TN Diệu Thông, câu chuyện của nữ BĐSG Đặng Thị Thiệp (SN 1940) cũng cuốn hút không kém. Bà Thiệp, tên thường gọi Đặng Thị Tuyết Mai, là vợ của Anh hùng LLVTND Trần Văn Lai (SN 1920, tự Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.SOM), nổi tiếng với "căn hầm bí mật", được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đến thăm ngày 31/01/2018, nhân kỷ niệm 50 năm Cuộc tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968.
Chiến sĩ Trần Văn Lai (Đơn vị 159 BĐSG - Gia Định) khoác lên mình chiếc áo "nhà thầu khoán" chuyên trang trí nội thất cho Dinh Độc Lập, có 2 người vợ Biệt động thành là bà Phạm Thị Chinh (hay Phạm Thị Phan Chính) và bà Thiệp. Những chiến công của "nhà thầu khoán" cùng câu chuyện tình với 2 nữ chiến sĩ Biệt động thành, được xây dựng thành các nhân vật chính trong bộ phim "BĐSG".
Ni trưởng Diệu Thông (bên phải) và bà Đặng Thị Thiệp mừng vui trong ngày gặp lại
Năm 1955, tổ chức sắp đặt cho 2 chiến sĩ BĐSG Trần Văn Lai - Phạm Thị Chinh gặp nhau trên danh nghĩa "vợ chồng". Bà Chinh lúc đó là em gái Trưởng ty Cảnh sát Nha Trang, gọi chủ tiệm vàng nổi tiếng Phú Xuân - Vĩnh Xuân là cậu ruột. Cùng chiến đấu trong lòng địch, 2 chiến sĩ Biệt động dần yêu nhau, biến tình giả thành vợ chồng thật. Được hỗ trợ từ tổ chức và hậu thuẫn của gia đình bà Chinh giàu có, ông Lai tạo được "vỏ bọc" vững chắc với cái tên "nhà thầu khoán" Mai Hồng Quế, nổi tiếng trong giới tư sản Sài Gòn. Năm 1964, bà Chinh bị địch bắt, tra trấn dã man, hy sinh, được công nhận Liệt sĩ năm 1984.
Vượt qua nỗi đau mất người vợ trẻ, ông Lai tiếp tục hoạt động cách mạng, được tổ chức sắp xếp gặp bà Thiệp. Bà Thiệp sinh ra tại Quảng Ngãi trong một gia đình cách mạng (cha bà là Trưởng ty Công an tỉnh Quảng Ngãi), được đưa vào chiến khu Củ Chi 1965. Lúc đầu ông Lai - bà Thiệp đóng kịch "cô giúp việc qua mặt bà chủ đi xa, quyến rũ nhà tỷ phú, hơn mình 20 tuổi". Đến tháng 5/1966, tổ chức chấp thuận cho 2 người "xây dựng vợ chồng", cùng nhau thực hiện các nhiệm vụ mua nhà, xây hầm chứa vũ khí, che giấu cán bộ ngay giữa lòng thành phố, chuẩn bị cho Cuộc tổng tiến công và nổi dậy xuân 1968 với những trận đánh chấn động vào các cơ quan đầu não chế độ Sài Gòn.
Hai nữ BĐSG chụp hình lưu niệm với anh Trần Vũ Bình (bìa trái)
Bà Thiệp nhớ lại:"Mối tình do tổ chức sắp đặt lại nảy nở! Yêu nhau nhưng chúng tôi phải "đóng kịch", chịu sự dè bỉu. Đi đến đâu, ông Lai cũng bảo rằng tôi là "vợ bé” để khỏi bị nghi ngờ, kế hoạch cách mạng không bị bại lộ. Tôi nhớ có lần từ chiến khu về, ổng chở tôi vào nghĩa trang thắp hương cho chị Chinh. Trước mộ vợ, ông xúc động, đọc bài thơ, trong đó có câu:"Sớm muộn Bắc - Nam thề hiệp một/ Đừng hờn, đừng tủi nữa nghe Chinh". Nghe lời tâm tình này, tôi càng ngưỡng mộ và yêu thương, nguyện luôn bên cạnh, cùng ông vượt qua mọi gian khó, trở ngại. Thế là, chúng tôi từ đồng đội, đồng chí tiến đến tình yêu, biến tình giả thành vợ chồng thật nhưng là "vợ bé” trong mắt mọi người!".
Đầu năm 1967, ông Lai lấy cớ sửa căn nhà mới mua tại 287/68-70-72 Trần Quý Cáp (nay là Nguyễn Đình Chiểu, P. Bàn Cờ, TPHCM) để đào hầm chứa vũ khí, ém cán bộ. Cuối năm 1967, hơn 2 tấn vũ khí từ vùng ven được tập kết đến "căn hầm bí mật", phục vụ các đơn vị biệt động trong cuộc Tổng tiến công Xuân 1968.
Hơn 58 năm trôi qua, nữ BĐSG vẫn nhớ như in:"Đêm mùng 1 Tết Mậu Thân 1968, dưới căn hầm chất đầy vũ khí, các chiến sĩ BĐSG tụ hội, chuẩn bị cho cuộc tấn công vào các cứ điểm trọng yếu của chế độ Sài Gòn. Ông Lai nhận nhiệm vụ chở vũ khí đánh vào mục tiêu Dinh Độc Lập. Sau trận đánh, "nhà thầu khoán" bị tịch thu gia sản, truy nã gắt gao. Gia đình liên tục thay chỗ ở, các con tôi mang họ mẹ, gọi ông Lai là "bác Năm". Ổng lánh về quê tôi ở Quảng Ngãi, rồi bị địch bắt năm 1972, giam cầm tại nhà tù chi khu Sơn Tịnh, tra tấn dã man. Không khai thác được gì ở ổng nên địch phải thả. Ngày 30/4/1975, người dân đổ ra đường ăn mừng, tôi cũng vậy nhưng còn vui hơn vì nỗi oan "vợ bé” sau 10 năm đã được giải!".
Hai nữ BĐSG hội ngộ tại Hiệu vàng lá Phú Xuân - Vĩnh Xuân nổi tiếng một thời
Đất nước thống nhất, ông Lai công tác ở Bộ Tư lệnh TPHCM. Ông qua đời tháng 6/2002, được truy tặng danh hiệu Anh hùng AHLLVT năm 2015. Ông và bà Thiệp có 6 người con đều thành đạt. Trong đó, anh Trần Vũ Bình (Trần Kiến Xương) hiện là Thẩm phán cao cấp TAND Tối cao, Phó Chánh văn phòng TAND Tối cao khu vực phía Nam.
Ngày 30/4/2026 đến gần, bà Thiệp bày tỏ: "Gia đình tôi vô cùng vinh dự khi được Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đến thăm. Con trai tôi cùng những người tâm huyết sẽ tiếp tục phục dựng, tôn tạo các di tích lịch sử, văn hoá, sưu tập, lưu giữ kỷ vật của lực lượng BĐSG - Gia Định - Chợ Lớn như lời căn dặn của Tổng Bí thư lúc sinh thời...".