(CATP) Câu chuyện "click ảo, view ma" không phải là mới mà đã bắt nguồn từ hàng chục năm trước. Hồi tháng 6-2017, cảnh sát Thái Lan đột kích một ngôi nhà cho thuê gần biên giới Campuchia, phát hiện 3 người Trung Quốc là Wang Dong, Niu Bang và Ni Wenjin, đang vận hành một hệ thống click farm quy mô lớn. Bên trong ngôi nhà là dàn giá đỡ kim loại tự chế gắn khoảng 500 điện thoại thông minh, tất cả được nối dây đến một màn hình máy tính trung tâm. Cảnh sát Thái Lan thu giữ gần 350.000 SIM card, 21 đầu đọc SIM và 9 máy tính. Hệ thống này được sử dụng để bơm lượt xem và lượt thích trên WeChat - ứng dụng nhắn tin phổ biến nhất tại Trung Quốc. Ba đối tượng bị bắt với các cáo buộc làm việc không giấy phép và buôn lậu điện thoại vào Thái Lan. Vụ việc trở thành một trong những vụ triệt phá click farm được truyền thông quốc tế ghi nhận rộng rãi nhất, đồng thời cho thấy những đường dây này đã thò vòi sang hoạt động ở Đông Nam Á.
Lò sản xuất click Farm toàn cầu
Với hơn 800 triệu người dùng smartphone, Trung Quốc là thị trường điện thoại thông minh lớn nhất thế giới và cũng là nơi sản sinh ra những hình thức gian lận tương tác tinh vi nhất. Theo Spider AF - nền tảng chống gian lận quảng cáo có trụ sở tại Nhật Bản - vấn nạn click farm tại Trung Quốc được ước tính lên đến 50 tỷ USD tại thời điểm 2023. Một hiện tượng đặc trưng của click farm Trung Quốc là "Wool Party" với ý nghĩa nôm na là "vặt lông cừu". Đây là thuật ngữ chỉ những nhóm người chuyên khai thác các chương trình khuyến mãi trực tuyến của doanh nghiệp như phiếu giảm giá, quà tặng, phần thưởng tiền mặt. Trên các ứng dụng nhắn tin phổ biến như WeChat và QQ, tồn tại các nhóm chat chuyên tổ chức hoạt động kiếm tiền bằng cách tải ứng dụng và đánh giá giả. Vì trông giống người dùng thật, các tài khoản này rất khó bị phát hiện và chặn bởi các kho ứng dụng. Spider AF ghi nhận rằng số lượng người tự xưng là "Wool Party" ngày càng tăng, với khả năng kiếm hơn 540.000 nhân dân tệ (khoảng 80.000 USD) chỉ trong một đêm thông qua các đợt khuyến mãi của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, Trung Quốc cũng là quốc gia có hệ thống pháp luật siết chặt nhất đối với loại hình này trong khu vực. Phone farm tại Trung Quốc bị coi là vi phạm luật cạnh tranh không lành mạnh. Ngoài ra, Trung Quốc áp dụng quy định chỉ cho phép một điện thoại liên kết với một tài khoản WeChat nhằm ngăn chặn gian lận tương tác - chính quy định này đã đẩy các đường dây click farm di tản ra nước ngoài để vận hành, như trường hợp vụ triệt phá tại Thái Lan nêu trên. Dù vậy, mức độ thực thi pháp luật đối với click farm tại Trung Quốc không đồng đều. Nguồn thông tin từ nền tảng chống gian lận HitProbe nhận định, các trang trại click vẫn được hoạt động miễn là không có hành vi gian lận trực tiếp hoặc can thiệp vào hoạt động của chính phủ. Khoảng cách giữa luật trên giấy và thực tiễn thực thi tạo ra một vùng xám mà các đường dây gian lận khai thác triệt để.
Dịch chuyển sang Đông Nam Á
Chính sách siết chặt dù chưa triệt để tại Trung Quốc đã tạo ra hiệu ứng dịch chuyển. Các đường dây click farm Trung Quốc di chuyển hoạt động sang các quốc gia Đông Nam Á - nơi khung pháp lý lỏng lẻo hơn. Vụ triệt phá tại Thái Lan năm 2017 là ví dụ điển hình. Ban đầu, cảnh sát Thái Lan tin rằng hệ thống này là một trung tâm gọi điện lừa đảo. Chỉ khi kiểm tra kỹ hơn, họ mới nhận ra đây là click farm chuyên phục vụ thị trường Trung Quốc.
Xu hướng dịch chuyển này không giới hạn ở Thái Lan mà nhiều quốc gia Đông Nam Á khác cũng đã trở thành điểm nóng của click farm. Philippines với dân số thạo tiếng Anh và quản lý lỏng lẻo đối với hoạt động câu view tự động nên các trang trại click rất phổ biến. Tại Indonesia, khung pháp lý không mở rộng nhiều đến click farm khiến chúng nằm trong vùng xám, với nhiều dịch vụ địa phương liên kết cùng các nền tảng mạng xã hội. Việt Nam cũng nằm trong danh sách này. Như đã phân tích ở bài trước, phone farm tại Việt Nam vẫn hoạt động mạnh mẽ vì chưa có chính sách điều chỉnh hoạt động của loại hình này.
Trong bối cảnh đó, Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng đang trở thành vùng đất mà các mạng lưới gian lận tương tác, cả nội địa lẫn xuyên quốc gia, có thể vận hành với rủi ro pháp lý thấp.
Cảnh sát Thái Lan bắt giữ 3 người Trung Quốc và tịch thu gần 350.000 SIM card. Ảnh: SCMP
Các nền tảng phản công
Đối mặt với quy mô ngày càng lớn của click farm toàn cầu, các nền tảng công nghệ lớn không chỉ sử dụng biện pháp kỹ thuật mà còn dùng đến công cụ pháp lý để phản công. Năm 2019, Facebook và Instagram đồng loạt đệ đơn lên tòa án liên bang Mỹ kiện 4 công ty Trung Quốc có hành vi bán tài khoản, lượt like, lượt follow giả mạo. Các tổ chức này tự nhận là doanh nghiệp marketing chuyên nghiệp nhưng thực chất cung cấp dịch vụ gian lận tương tác trên nhiều nền tảng, bao gồm cả Amazon, Google, LinkedIn và X.
Tháng 02/2026, Meta tiếp tục mở rộng chiến dịch chống gian lận quảng cáo xuyên biên giới, đồng thời khởi kiện nhiều nhóm lừa đảo tại cả Việt Nam, Brazil và Trung Quốc. Các nhóm tại Brazil và Trung Quốc bị cáo buộc sử dụng hình ảnh và giọng nói cắt ghép của người nổi tiếng để quảng bá sản phẩm y tế chưa được phê duyệt hoặc dụ dỗ người dùng tham gia các "nhóm đầu tư” giả mạo, chiêu trò được gọi là "celeb bait". Meta cho biết đã xây dựng danh sách bảo vệ hơn 500.000 người nổi tiếng trên toàn cầu nhằm ngăn chặn tình trạng giả mạo hình ảnh.
Song song với hành động pháp lý, các nền tảng cũng siết chặt chính sách nội bộ. Điều khoản dịch vụ của YouTube, TikTok đều cấm sử dụng công cụ tự động để tăng lượt xem và bình luận. Facebook liên tục cập nhật tiêu chuẩn cộng đồng để phát hiện và xử lý tương tác ảo. Tuy nhiên, cuộc chiến giữa hệ thống phát hiện gian lận và các mạng lưới click farm vẫn là cuộc đua không có điểm dừng - khi nền tảng nâng cấp bộ lọc, các đường dây lại tìm cách mới để vượt qua.
Sự bùng nổ của mô hình kiếm tiền trực tuyến (MMO), kết hợp với đội ngũ nhân lực trẻ thạo công nghệ và khoảng trống pháp lý chưa được lấp đầy, tạo ra môi trường thuận lợi cho cả hoạt động kinh doanh chính đáng lẫn các chiêu trò gian lận. Khi ranh giới giữa "làm marketing số" và "lừa đảo mạng" ngày càng mỏng, câu hỏi đặt ra không chỉ là cơ quan chức năng sẽ xử lý thế nào, mà còn là bản thân cộng đồng công nghệ Việt Nam cần nhận thức rõ hơn về giới hạn pháp lý, cả trong nước lẫn quốc tế, trước khi bước qua lằn ranh.
Vụ Siêu Thị Seo bị khởi tố theo Điều 288 Bộ luật Hình sự, vụ X kiện 8 người Việt tại tòa án Texas, vụ Microsoft truy tố Storm-1152, vụ Meta khởi kiện tài khoản quảng cáo lừa đảo... tất cả đều xảy ra trong giai đoạn 2023-2026, cho thấy tốc độ leo thang của vấn đề. Trong cuộc đua giữa thuật toán và gian lận, giữa luật pháp và công nghệ, không ai có thể "vô hình" mãi trên mạng.
(CATP) Đầu năm 2026, Meta - công ty mẹ của Facebook, Instagram, WhatsApp - công bố khởi kiện chủ một tài khoản quảng cáo tại Việt Nam. Trước đó, hồi tháng 5/2025, báo The Independent (Anh) đưa tin mạng xã hội X (trước đây là Twitter) của tỷ phú Elon Musk đã nộp đơn kiện lên Tòa án liên bang Bắc Texas (Mỹ) nhằm vào 8 công dân Việt Nam vì hành vi vận hành mạng lưới click ảo, lạm dụng chương trình chia sẻ doanh thu của nền tảng để thu lợi bất chính.